FILOGOPOLIS

de stad waar het woord de weg wijst

Met Daisy door Escher in het Paleis

Het klinkt misschien niet al te voor de hand liggend, een audiotour door Escher in het Paleis ontwikkelen voor visueel gehandicapten. Voor zienden is het al moeilijk te vatten welke visuele trucs er met hen uitgehaald worden, en veel mensen zullen daarom wel uit automatisme denken 'voor blinden is Eschers werk gewoon ronduit ontoegankelijk'. Hoe het ook zij, de audiotour is geschreven, en wel door Bureau d'Arts die hem ook voor vijf andere musea rond de Haagse Hofvijver ontwikkelde, en is te beluisteren met één van de draagbare Daisyspelers die beschikbaar zijn.

Naast een algemene inleiding over de Hofvijver en het museum zelf, word je naar enkele belangrijke werken geleid. Het beeld wordt beschreven met ook veel visuele informatie voor de mensen die zich daar een voorstelling bij kunnen maken, en er wordt boeiende achtergrondinformatie gegeven over en citaten van Escher, die ook voor de ziende bezoeker heel waardevol is; deze gaat over het belang van vorm (en niet zozeer van kleur) voor Escher bijvoorbeeld, of over zijn zoon die zijn denkwereld al met de paplepel ingegoten kreeg. Ook werd geprobeerd bij een van de prenten (Andere wereld) door middel van een andere kunstvorm, en wel muziek, iets over het beeld te zeggen. Als (slecht)ziende vond ik het geluid goed gekozen en passend bij dat wat ik zag (zie ook de algemene bespreking over het werk van M.C. Escher), maar kan het ook een beeld oproepen, een idee van de tekening bevestigen, verdraaien of verduidelijken voor de blinde bezoeker? Piet Devos, met wie ik de tour samen deed, vertelt: "Bij mij roept muziek altijd te veel kleuren op die mij afleiden van de muziekstructuur, en zo hoorde ik de verschillende stemmen niet die, volgens de audiobeschrijving, goed weergaven hoe dit werk van Escher meerdere perspectieven toont die elk hun eigen weg gaan. Maar het is natuurlijk een interessante poging van de audiotourmakers om zo'n complex verschijnsel als wisselend perspectief voor een blinde bezoeker enigszins te verduidelijken".

De audiotour is merkbaar geschreven door kunstkenners, wat je als geïnteresseerde museumbezoeker alleen maar toe kunt juichen uiteraard; de kunst wordt benaderd op verschillende manieren, waardoor er veel toegevoegd wordt aan de prent (of je het beeld nu ziet of van een beschrijving moet krijgen) en het niveau is perfect. Op praktisch gebied zitten er alleen helaas wel wat haken en ogen aan.
Zo kun je je afvragen of een daisyspeler wel zo'n geschikt medium is: als blinde of slechtziende ben je wel vertrouwd met het systeem (en met wat geluk, ook met het model dat je te leen krijgt), maar het is een apparaat waar je als gemiddelde Nederlander, als museummedewerker, nooit mee in aanraking komt en als je als bezoeker niet bekend bent met de werking ervan, of als de speler problemen vertoont zoals dit bij ons het geval was, heb je nergens een aanspreekpunt. Een oplossing zou het simpele en ouderwetse cassettebandje kunnen zijn, wat helaas wel veel nadelen heeft natuurlijk en daarom is een betere optie, hopelijk, dat het personeel ook zelf de daisyspeler leert kennen, wat nauwelijks tijd in beslag hoeft te nemen.
Ten tweede is het doel van de audiotour, onder andere, dat een visueel gehandicapte zich geheel zelfstandig door het museum kan bewegen. Er worden inderdaad duidelijke aanwijzingen gegeven voor je wandeling door het paleis waarmee je ook een heel eind komt, maar waarschijnlijk nog niet ver genoeg. In de garderobe word je bijvoorbeeld naar gordijnen geleid, die ondersteboven aan de muur bevestigd zijn en die betast mogen worden. Het leidt tot hilariteit en hoofdpijn als je je op je weg tegen een stoel stoot die, eveneens ter decoratie, op zijn kop aan het plafond is bevestigd, en waar de stem pas later over komt te spreken... Een ander knelpuntje was een bronzen borstbeeld dat een kunstenares naar aanleiding van één van Eschers tekeningen gemaakt had. Een leuke toevoeging aan de tientallen prenten, natuurlijk, en vol enthousiasme begaven we, Piet en ik, ons volgens de aanwijzingen naar de gegeven plek Maar er stond geen beeld, dus we beluisterden de aanwijzing vele malen om er achter te komen op welk punt we precies verkeerd gelopen waren. Uiteindelijk bleek dat het beeld in de periode tussen de inlezing van de cd en het moment waarop wij er waren, om een mysterieuze reden was verzet. Een onontkoombare kleinigheid natuurlijk, maar erg onhandig is het wel.
De kunst van Escher zelf is in elk geval op een zeer geslaagde wijze toegankelijk gemaakt, en dat dit doel bereikt is, is natuurlijk het belangrijkste. De werking in praktijk liep alleen niet geheel vlekkeloos; hopelijk ziet het museum Escher in het Paleis het als informatieve opbouwende kritiek waar het iets mee kan, en kunnen andere musea, die ook een dergelijke voorziening voor visueel gehandicapten willen opstellen, er ook mee aan de slag.

Escher in het Paleis staat in verbinding met het Filogopolitan Museum.

Wandel terug naar de Agora, het centrale plein van FILOGOPOLIS.

Lees het laatste nieuws in onze stadskrant, de Logos.

Vraag de weg in het Tourist Office.

Zie ook het algemene artikel over Escher in het Paleis.

Weg extra muros (link naar gerelateerde website):
De officiële website van Escher in het Paleis