Over Edith Sòdergrans Tussen zon en zuiden, tussen noord en nacht
De tweede dichtbundel die ik hier onder de loep neem is deze van de Finse, maar in het Zweeds schrijvende, Edith Södergran (1892-1923): Tussen zon en zuiden, tussen noord en nacht. Op het eerste gezicht komt het meteen al over als een heel sober, stijlvol boekje: veel witruimte, geen zuinig gebruik van het papier, gedichten in een klein, bescheiden lettertype, enkele zwartwitfoto's. En niet te vergeten, de omslag: antraciet van kleur, met op de voorkant een foto die je suggestief uitnodigt om het boek te openen.
En dat doen we.
Handig aan deze bundel is dat het een nawoord bevat van Jytte Kronig, de vertaalster. Het kan onlogisch klinken, maar daar ben ik beginnen lezen, achterin. Het nawoord geeft informatie over het leven en de ideeën van de dichteres, en verwijst aan de hand daarvan regelmatig terug naar gedichten van haar. Zo heb je niet het gevoel dat je meteen in het diepe wordt gegooid.
Jytte Kronig vertelt veel interessants over Södergrans werk. Het is niet aan mij natuurlijk om al dat boeiends hier te herhalen, je zou het eigenlijk zelf helemaal moeten lezen, maar toch zou ik één van de punten die ze aanhaalt graag eruit willen lichten. Over de dichteres zegt Kronig:
"Bij de gestileerde suggestieve ruimten die ze in haar gedichten creëert, maakt ze veelvuldig gebruik van poëtisch conventies, die ze op haar eigen wijze uitwerkt. Ze speelt in op leesgewoonten zoals: een plaats of een landschap is een psychische gesteldheid, laag is ongelukkig en hoog is gelukkig, een jaar is een leven en winter is de dood. (...) Omdat er [hierdoor] weinig hoeft worden uitgelegd, is ze in staat een tekst te creëren die rijk is aan beelden en toch compact. Juist de karakteristieke eenvoud van de vorm maakt haar complexe gedichten zo aangrijpend."
Gedichten waarmee je dit kunt illustreren zijn er te over, ik kies voor Jij die nooit buiten je tuin bent geweest...
Jij die nooit buiten je tuin bent geweest...
Jij die nooit buiten je tuin bent geweest,
heb je ooit verlangend aan het hek gestaan
en op dromende paden
de avond in blauw zien vergaan?
Was het niet een voorsmaak van ongeschreide tranen
die als een brand op je tong toescheen,
wanneer over wegen die je nooit bent gegaan
een bloedrode zon verdween?
Er zit zoveel moois in deze dichtbundel van Södergran, dat maakt het kiezen van gedichten om hier te plaatsen moeilijk. Had ik bij de bundel van Emily Dickinson maar een paar gedichten die eruit sprongen, bij Södergran waren dat er véél. Haar soberheid, de prachtige veelzeggende beelden, het spreekt me ontzettend aan. Met de poëzie van Södergran heb ik het gevoel dat ik iets kan, dat ik erover na kan denken, er betekenis aan kan geven.
Het is tijd voor een volgend gedicht van Södergran.
De sterren
Als de nacht komt
sta ik op de trap en luister,
de sterren zwermen in de tuin
en ik sta in het donker.
Kling! Daar viel een ster!
Loop niet met blote voeten door het gras,
mijn tuin ligt vol scherven.
Bij enkele gedichten staat een bijpassende foto die gemaakt is door Kim Jonker. Ik vind het een ontzettend creatief idee om foto's bij gedichten te maken (of zoeken? Dat werd me niet helemaal duidelijk), vooral in het geval van Södergran, bij wie beeld zo'n belangrijke rol speelt in de poëzie. Mijn favoriete foto-gedicht-combinatie is die van Aankomst in Hades. De foto is voor een groot deel donker, je ziet alleen een lichtpuntje, in de verte, dat een straal werpt op een voor je uitgestrekt wateroppervlak. En dan het gedicht:
Aankomst in Hades
Ziehier de oever van de eeuwigheid,
hier bruist de stroom voorbij,
en speelt de dood in de struiken
zijn zelfde eentonige wijs
Dood, waarom verstomde je?
Wij zijn van ver gekomen
en hongeren ernaar te horen,
wij hebben nooit een min gehad
die zingen kon als jij.
De krans die mijn hoofd nooit sierde
leg ik zwijgend aan je voet.
Jij zult mij tonen een wonderlijk land
waar hoog de palmen staan,
en waar tussen pilarenrijen
golven van verlangen gaan.
Södergran is een dichteres die niet vergeten mag worden.
Deze impressie is geschreven door: Karlijn
Je bekijkt nu een gedichtenbundel in de poëziezaal van de Bibliotheek die gevestigd is op het Literaplein.
Wandel terug naar de Agora, het centrale plein van FILOGOPOLIS.
Lees het laatste nieuws in onze stadskrant, de Logos.
Vraag de weg in het Tourist Office.
Copyright © FILOGOPOLIS