Lezen met Manguel: Don Quichot van Miguel de Cervantes
Sinds 1997 beschikken we dankzij Barber van de Pol over een eigentijdse Nederlandse vertaling van Miguel de Cervantes' meesterwerk El ingenioso hidalgo Don Quijote de La Mancha waarvan de twee delen respectievelijk in 1605 en 1615 verschenen. Een magnum opus van een dergelijk formaat, dat volgens veel critici de fundamenten legde voor de latere westerse romantraditie en in elke geval het aanschijn van de Spaanstalige literatuur definitief veranderde, kon en mocht derhalve niet in onze bieb ontbreken.
De hoofdlijnen van het verhaal zijn genoegzaam bekend: een verarmde Mancheegse edelman, afkomstig uit een onbeduidend gehucht, die dol is op oude ridderverhalen, beeldt zich in zelf een dolend ridder te zijn die het onrecht in de wereld moet bestrijden. Voortaan zal hij dan ook de trotse naam Don Quichot van La Mancha voeren, en titels als "de ridder met het droeve gelaat" of "de ridder van de leeuwen". Samen met zijn dorpsgenoot Sancho Pansa, een onbehouwen maar zeer geestige boer, die hem wel als schildknaap terzijde wil staan, trekt Don Quichot door heel Spanje en beleeft de meest doldrieste avonturen.
Wat hebben lezers al gezegd?
Piet
In Dagboek van een lezer schrijft Alberto Manguel over De vernuftige edelman Don Quichot van La Mancha:
"Als ik een lievelingspassage in de roman moest aanwijzen, denk ik dat ik de episode van Clavileño zou kiezen, waarin Don Quichot en Sancho er met een list toe worden overgehaald om geblinddoekt op een houten paard te gaan zitten waarvan is gezegd dat het hen door de lucht naar de tovenaar Malambruno zal brengen. Als ze vliegen, vraagt Sancho zich af hoe het mogelijk is dat ze de stemmen van de mensen op de grond nog steeds zo goed kunnen horen. Don Quichot doet dit af als gewoon een eigenaardig bijverschijnsel van hun magische onderneming. Sancho stelt dan voor om in ieder geval even van onder de blinddoek uit te gluren om te kijken waar ze zijn. En dan laat Don Quichot blijken hoe ambigu zijn vermeende waanzin is: hij verbiedt Sancho om zijn blinddoek af te doen."
Over Don Quichot wordt steevast beweerd dat hij stapelgek is, omdat hij de wereld uit zijn geliefde ridderboeken voor waar aanneemt en gelooft zelf een dolend ridder te zijn. Maar is het wel zo eenvoudig? Alle personages die Don Quichot ontmoeten, prijzen immers stuk voor stuk zijn heldere verstand, zijn wijsheid en verfijnde spreektrant, die duidelijk blijken zolang hij maar niet over ridderzaken spreekt.
Stelling 1: Don Quichot is helemaal niet waanzinnig.
Gerda
Om gelijk maar op de stelling te reageren:
Waanzinnig is, m.i., iets wat afwijkt van het normale.
Maar dan rijst de vraag: Wat is normaal precies en wie bepaalt wat normaal is?
Ook een leuke vraag voor dit boek.
Karlijn
Ja, inderdaad. Kennelijk ben je 'normaal' als je niets gelooft van wat je voorgespiegeld wordt. Als je je afvraagt of een houten paard wel kan vliegen, en als je op z'n minst even je blinddoek afdoet om te controleren of het echt wel waar is wat ze zeggen, namelijk dat je paard je naar een plek ergens hoog in de lucht aan het voeren is.
Eigenlijk is het voor ons gewoon aandoenlijk om te zien dat Don Quichot alles gelooft wat mensen hem voorhouden, of eigenlijk: dat hij alles gelooft wat hij wil geloven. Want hij is soms ook erg halsstarrig. Als mensen hem iets zeggen wat niet klopt in zijn plaatje van hoe de wereld in elkaar zit, dan wijst hij het meteen van de hand.
Om 'normaal' te zijn moet je volgens mij tegenover alles (wat je hoort en leest) een kritische houding aannemen. Maar doet mensen dat wel? De meeste mensen geloven (bijvoorbeeld) tegenwoordig alles wat op het journaal voorbijkomt. Don Quichot gelooft toevallig alles wat in zijn ridderboeken staat geschreven. Is hij dan zo anders dan wij?
Piet
Normaal doen of zijn komt m.i. inderdaad vooral neer op je kritiekloos bij de meerderheid aansluiten. Socrates heeft met zijn leven en houding het schoolvoorbeeld van de afwijkende visie geleverd en daarmee bewezen hoezeer de zgn. "publieke opinie" daartegen gekant is. Net als Socrates ontroert Don Quichot ons omdat hij juist wél durft op te komen voor zijn strikt persoonlijke wereldbeeld, dat dus niet gedragen en gedeeld wordt door een ermee instemmende gemeenschap.
Misschien zou je de ridderverhalen waarin Don Quichot heilig gelooft kunnen vergelijken met de macht van de media zoals we die tegenwoordig kennen. Het beeld dat zij ons van de werkelijkheid verschaffen, wordt veelal als zoete koek geslikt, zoals Karlijn reeds aangaf. Uit onderzoek is evenwel bijvoorbeeld gebleken dat de beelden die we van de Eerste Golfoorlog te zien gekregen, sterk gemanipuleerd en zelfs volledig geënsceneerd waren, hetgeen de Franse filosoof Jean Baudrillard tot zijn beroemde stelling bracht:"La guerre du Golfe n'a pas eu lieu." Is het niet beter of in ieder geval minder gevaarlijk om je in de fantastische wereld van de literatuur te verliezen, zoals Don Quichot, dan in die van de media die valselijk pretenderen de werkelijkheid objectief weer te geven?
Joost
Interessant Karlijn en Piet.
Ik bespeur wat tegenstellingen.
Karlijn zegt dat 'normaal zijn' een kritische houding impliceert, Piet zegt dat 'normaal zijn/doen' kritiekloos bij de meerderheid aansluiten is.
Ton Galileo rond 1600 beweerde dat de zon het middelpunt vormt van ons zonnenstelsel, verklaarde iedereen hem voor gek en werd hij door de kerk veroordeeld tot levenslang huisarrest . In 1992 sprak de Paus zijn excuus uit.
Wat is normaal?
Quichot weigerde zijn blinddoek af te doen. Quichot ging dus tegen de consensus in EN hij had geen kritische blik.
Hij is hoe dan ook waanzinnig, ik verwerp stelling 1.
Karlijn
Goede opmerking Joost, maar volgens mij is het niet zo tegenstrijdig als het lijkt.
Wat de historische voorbeelden (Socrates, Galilei) gemeen hebben, is dat ze zich niet kritiekloos bij de heersende opvattingen aansloten, maar hun eigen versie van de werkelijkheid ontwikkelden. Daarom werden ze in hun tijd als waanzinnig beschouwd. Achteraf gezien bewonderen we hen vanwege hun durf en intelligentie, en vinden we hèn juist normaal in tegenstelling tot de bevolking die niet naar argumenten wilden luisteren die tegen hun visie van de wereld indruisten.
Het ligt er maar aan vanuit welk standpunt je het bekijkt. Wie net als iedereen alles gelooft dat het journaal vermeldt, is 'normaal'. Als we echter ontdekken dat Balkenende IV een opgevoerd toneelstuk is (zoals het neerhalen van het beeld van Saddam Hoessein dat in grote mate schijnt te zijn geweest), moet je de massa plots waanzinnig verklaren.
Inderdaad, Don Quichot sluit zich niet kritiekloos bij de meerderheid aan, én hij heeft geen kritische blik. Volgens onze logica moet hij dus wel waanzinnig zijn. Maar hij is, zoals Piet ook zegt, tegelijkertijd wijs in de zin dat hij kiest voor de wondere wereld van de fantasie waarin alles mogelijk is en het onderscheid tussen 'normaal' en 'waanzinnig' geen rol meer speelt.
Napoleon
Vanuit dit perspectief is het sprookjesbos van de Efteling lang zo gek nog niet.
Groeten uit Sint-Helena
Piet
Naar aanleiding van Brakmans
versie van Cervantes' magnum opus willen we op het forum zogenaamde
herwerkingen van klassiekers ter discussie stellen. Onlangs bracht een lerares Nederlands een moderne 'hervertaling' van Woutertje Pieterse op de
markt, omdat de scholieren van tegenwoordig naar haar mening anders afhaken wanneer ze het origineel moeten lezen. De taal en de stijl van Multituli zeggen hun niets meer, luidt het argument. Moet dit zomaar kunnen en toegejuicht worden, of waar ligt de grens tussen creatieve intertekstualiteit en verarmende imitatie?
Praat zelf ook mee over Don Quichot
Voor Lezen met Manguel is er geen toepasselijkere plek te bedenken dan de Bibliotheek. Deze is gevestigd op het Literaplein.
Wandel terug naar de Agora, het centrale plein van FILOGOPOLIS.
Lees het laatste nieuws in onze stadskrant, de Logos.
Vraag de weg in het Tourist Office.
Copyright © FILOGOPOLIS