FILOGOPOLIS

de stad waar het woord de weg wijst

Afdeling Rusland

Overzicht romans uit Rusland

Boelgakov, Michail - De meester en Margarita impressie
Lermontow, Michaïl - Een held van onze tijd impressie
Rytcheu, Juri - Teryky impressie
Toergenjev, Ivan - Vaders en zonen impressie

Overzicht boeken over Rusland

Boland, Hans - Mijn Russische ziel recensie

De meester en Margarita

Geschreven door Michail Boelgakov

Stel je voor wat voor absurde situatie er ontstaat wanneer onder Stalins bewind plotseling de duivel in eigen persoon heel Moskou op stelten zet. En hoe! Boelgakovs duivel is er een met humor, daar kun je niet onderuit, hij laat de Russen de meest krankzinnige dingen overkomen. En Satan staat hier niet alleen voor, een heel team van maffe hulpjes heeft hij meegebracht, waarbij ook Margarita zich in de loop van het boek zal aansluiten. Haar geliefde (de Meester) heeft namelijk een boek geschreven waarvoor hij was opgepakt door de geheime politie, en zij wil alles doen om hem nu weer terug te krijgen. Margarita wordt een heks, en ze mag de duivel assisteren als gastvrouw op zijn grote satansbal. En dan zullen we eens kijken of de duivel zo vriendelijk is om Margarita's wens in vervulling te laten gaan.
Behalve dat De meester en Margarita een heel komisch boek is, kun je er natuurlijk niet omheen dat het niet alleen die fantasie en humor is waar het om draait, de inhoud en de geschiedenis van de roman zelf (kijk voor de laatste vooral eens op Verboden Boeken) zijn evengoed intrigerend. Alles bij elkaar genomen is dit gewoon een waanzinnig boek. [Straatartiest]

Verschenen in:
De impressie is geschreven door: Karlijn
Boek gelezen: november 2004

Omhoog naar het overzicht van de boeken op deze plank

Een held van onze tijd

Geschreven door Michaïl Lermontow

Tolstoj, Dostojevski, Poesjkin: dat zijn de schrijvers die we associëren met het Rusland van de negentiende eeuw. Michaïl Lermontow (1814-1840) is daarentegen een naam die maar weinig mensen uit onze streken bekend in de oren klinkt. Ten onrechte, want hij past wel degelijk goed tussen de bovengenoemde Grote Heren. Bijster veel heeft hij niet geproduceerd – wat poëzie en deze enkele roman – maar dat is ook niet zo vreemd omdat hij al op 27-jarige leeftijd stierf als gevolg van zijn verwondingen tijdens een duel. Maar een echt talent hoeft ook niet veel te publiceren om niet onopgemerkt te blijven.

Een held van onze tijd (in een andere vertaling, van Hans Boland, De held van onze tijd) is zogezegd de eerste Russische psychologische roman. Het boek is opgezet als een constructie van vijf verhalen die in feite los van elkaar staan, maar waarin overal een zekere Petsjorin de hoofdpersoon is. Een aantal van de verhalen zijn observaties van een buitenstaander, de rest bestaat uit dagboekfragmenten. We volgen deze officier Petsjorin tijdens zijn omzwervingen door de grillige Kaukasus, en bij al zijn beschreven wederwaardigheden valt hij steeds op door zijn lichtzinnige hart, zijn hang naar vermaak en vooral zijn gebrek aan mededogen voor andere mensen. Dit karakter is er echter niet een van een toevallig individu, maar, zoals Lermontow al in zijn ‘Woord vooraf’ aangeeft:

“Een Held van Onze Tijd, mijne dames en heren, is (…) een portret, maar niet van één mens, dit portret is samengesteld uit de gebreken van onze gehele generatie in hun volledige ontwikkeling. Ge zult mij weer zeggen dat een mens niet zó slecht kan zijn, maar ik antwoord u daarop: indien ge hebt geloofd aan de mogelijkheid van het bestaan van allerlei tragische en romantische booswichten, waarom zoudt ge dan niet geloven aan het bestaan van een Petsjórin? Indien ge u hebt kunnen verliezen in veel gruwzamer en wanstaltiger verdichtselen, waarom vindt dan deze mens, zelfs als verdichtsel, geen genade in uw oog? Zou het niet zijn omdat er in hem méér waarheid schuilt dan u lief is? ...”

En hiermee vangen we meteen ook al direct een glimp op van het archaïsche taalgebruik dat Een held van onze tijd door het hele boek heen kenmerkt. Aan de ene kant past dit goed bij de sfeer van de aristocratische milieus die Lermontow beschrijft, en die er ook des te levendiger op worden. Aan de andere kant ogen sommige woordconstructies wel wat al te ouderwets en daarmee enigszins onnatuurlijk, alhoewel dit ook wel weer zo zijn charmes heeft.

Even terugkerend op de inhoudelijke aspecten van het boek, is het vooral opvallend hoeveel psychologisch inzicht eruit blijkt. Lermontow moet – en dat op zijn jonge leeftijd – in zijn omgeving heel wat observatie-ervaring hebben opgedaan: de innerlijke beschouwingen van de hoofdpersoon zijn niet te versmaden. Ze zijn voor ons nog steeds herkenbaar en voorstelbaar en Een held van onze tijd is daarmee dus niet aan tijd gebonden.

Verschenen in:
De impressie is geschreven door: Karlijn

Omhoog naar het overzicht van de boeken op deze plank

Teryky

Geschreven door Juri Rytcheu

Toen ik een jaar of 10, 11 was kon ik geen genoeg krijgen van griezelboeken over weervolven en ander soortgelijk gespuis. Nog steeds interesseert dat soort wezens (net als bijvoorbeeld vampiers) me, maar dan vooral in de context van de eeuwenoude legenden waarin ze voorkwamen. Dit boekje gaat over zo'n legende, de Siberische legende waarin de weerwolf een hoofdrol vervult.
Goigoi, een jonge robbenjager, pas getrouwd met zijn geliefde Tin-Tin, raakt van zijn thuis gescheiden wanneer hij op jacht is en een ijsschots losraakt van het land, die hem meeneemt, ver weg het water op. Zijn liefde voor zijn vrouw geeft hem de vastbeslotenheid om maanden te kunnen overleven op de ijskoude zee, en zijn doorzettingsvermogen wordt beloond wanneer de ijsschots hem uiteindelijk weer naar het land toe drijft. Alhoewel. Zoals de overlevering voorschrijft, is Goigoi veranderd in een Teryky, een weerwolf die door mensenhand gedood moet worden. Dit verschrikkelijke feit, dat er voor zal zorgen dat hij zijn leven als jager en liefhebbende echtgenoot niet meer kan vervolgen, komt Goigoi te weten wanneer hij naar zijn spiegelbeeld in het water staart.
Dit is een ontzettend mooi boekje, dat je meeneemt naar een ijskoud oord, maar ook naar een hele warme liefde.

Verschenen in:
De impressie is geschreven door: Karlijn
Boek gelezen: oktober 2004

Omhoog naar het overzicht van de boeken op deze plank

Vaders en zonen

Geschreven door Ivan Toergenjev

Het thema van de vader-zoonrelatie is ongetwijfeld even oud als de westerse literatuur zelf. Zowel in de joodse Tenach, het christelijke Nieuwe Testament als de klassieke mythologie - denk maar aan Odysseus en Telemachos, Laius en Oedipus - wordt de mannelijke afstamming voorgesteld als het ordende fundamnt van het in deze teksten gepropageerde wereldbeeld. Ogenschijnlijk getuigt de titel van Ivan Toergenjevs bekendste roman uit 1862 ook nog van dit onaantastbare geloof in de masculiene overerving, maar naarmate het verhaal zich verder ontwikkelt, blijken deze woorden wel erg ironisch geladen te zijn. De beide opgevoerde vaders stellen zich immers zodanig gedwee op ten opzichte van hun respectieve telgen dat de vraag rijst wie nu eigenlijk wie beïnvloedt en naargelang zijn eigen opvattingen probeert te modelleren.

We treffen de hoofdrolspeler Bazarov, een student in de medicijnen aan de universiteit van Sint-Petersburg en doorgewinterd nihilist, wanneer hij in het openingshoofdstuk samen met zijn vriend en gezworen volgeling Arkadi arriveert op het landgoed van diens vader, Nikolaj Petrovitsj Kirsanov. Deze verlichte aristocraat die zijn pachters meer inspraak zou willen geven in het beheer van zijn bedrijf, weet zich niet goed raad met de opruiende ideeën van de beeldenstormer Bazarov die het liefst alle traditionele instituties en gebruiken in één klap zou afschaffen, omdat deze volgens hem geen recht doen aan de principiële gelijkheid van alle mensen en juist integendeel geënt zijn op onderdrukking en exploitatie van de zwakken. Grootgrondbezit, religie, justitie en politieke ordening van het land, alles moet in Bazarovs optiek zo snel mogelijk verdelgd worden, omdat alleen nog de systematische, methodische en egalitaristische aanpak van de wetenschap, waarvoor ieder fenomeen of object a priori dezelfde onderzoekswaard heeft, tot wezenlijke verbeteringen kan leiden. Van de slappe, manipuleerbare Nikolaj Petrovitsj heeft de jonge sciëntist evenwel niets te duchten, en zoals latere episodes uit het boek ons tonen, evenmin van zijn eigen vader, Vasily Ivanovitsj, die zijn enig kind adoreert en zijn revolutionaire uitspraken met een glimlach hoofdschuddend aanhoort: beiden zijn hoegenaamd geen partij voor Bazarovs lucide argumentatie- en scherpe redeneringstalent. Ook zijn kameraad Arkadi is klaarblijkelijk niet begiftigd met een uitmuntend kritisch vermogen, want hij laat zich veeeleer inpalmen door de charismatische persoonlijkheid van zijn leermeester en aapt diententgevolge tevens zijn spreektrant na, dan dat hij diens nihilistische pleidooien ten volle begrjpt.

En toch zijn niet alle persoanges Bazarov goedgunstig gstemd. De belangrijkste en meest weerbare woordvoerder van de oudere generatie verschijnt bijvoobreeld in de figuur van Nikolaj Petrovitsj' broer Pawel Kirsanov, die de vriend van zijn neef vanaf hun eerste ontmoeting veracht; het hoeft dan ook geen verbazing te wekken dat deze gedistingeerde verwijfde seigneur na menig hoogoplopend debat met Bazarov waarin hijzelf dweept met zijn liberalisme en romantische slavofiele spiritualiteit, zijn rivaal ten slotte uitdaagt tot een duel, ofwel een adellijke instelling die als een fossiel herinnert aan de feodaliteit waarvan Pawel zelf één van de laatste overblijfselen is. Vreemd genoeg neemt Bazarov, de beschimper van al dit soort hoofse dramatiek, de hem toegeworpen handschoen op, hetgeen ons in bedekte termen te verstaan geeft dat hij in de tussenliggende tijd veranderd is; en inderdaad, zijn onbeantwoorde liefde voor de raadselachtige, intelligente weduwe Anna Adintsova heeft hem danig van zijn stuk gebracht. Had hij niet ooit verkondigd dat alle mensen aan elkaar gelijk waren zoals de bomen in een bos, dat als je er één kende, je ze allemaal kende? Plots is hij op deze mooie, onpeilbare vrouw gestuit die niet in zijn theorieën past en wier afwijzende houding hem te gronde zal richten.

Hoewel dit boek aanvankelijk als een politiek pamflet werd gelezen, waardoor de protagonist zowel conservatief als progressief denkenden moest mishagen - hij incatneert enerzijds wel een aanstormende lichting intellectuelen en wordt soms de eerste bolsjewiek genomed, maar op het einde van de rit heet hij anderzijds de grote verliezer te zijn -, kregen critici toch meer oog voor de literaire kwaliteiten van het werk. Het valt dan ondermeer op dat de externe verteller de gedachten van alle personages weergeeft, en zodoende ook hun mening over Bazarov, terwijl die van Bazarov zelf buiten beeld blijven. We kennen hem bijgevolg louter uit dialogen en de uiteenlopende projecties van anderen. Dit maakt hem in al zijn ambiguïteit en ongrijpbaarheid tot een heel moderne antiheld. Niettemin, hoe fascinerend deze figuur ook wordt neergezet en het heersende generatieconflict ook wordt beschreven, de overige personages hebben soms iets te veel weg van persiflages en kartonnen typetjes om de lezer ernaar te doen verlangen hen de hand te drukken. De vaak ietwat essayistische, cleane stijl van Toergenjev is hier allicht medeschuldig aan.

Verschenen in:
De impressie is geschreven door: Piet

Omhoog naar het overzicht van de boeken op deze plank

Mijn Russische ziel

Geschreven door Hans Boland

Rusland en ik: een Nederlander over de Russische volksaard is de titel van mijn recensie van het boek die geplaatst is op Recensieweb.

Verschenen in:
De recensie is geschreven door: Karlijn
Boek uitgelezen op: 29 november 2005.

Omhoog naar het overzicht van de boeken op deze plank

Reageren op besproken boeken? Dat kan via de Bibliobus

Je staat nu in een van de leeszalen van de Bibliotheek die gevestigd is op het Literaplein.

Je kunt terugwandelen naar de Agora, het centrale plein van FILOGOPOLIS, of vraag de weg in het Tourist Office.