FILOGOPOLIS

de stad waar het woord de weg wijst

Afdeling Noord-Amerika

Overzicht romans uit Noord-Amerika

Auster, Paul - Oracle night impressie
Bezmozgis, David - Natasja impressie
Cunningham, Michael - Stralende dagen artikel
Dick, Philip K. - The man in the high castle impressie
Foer, Jonathan Safran - Alles is verlicht impressie
Foer, Jonathan Safran - Extreem luid & ongelofelijk dichtbij impressie
Green, Hannah - I never promised you a rose garden impressie
Kingston, Maxine Hong - De krijgsheldin artikel
Martel, Yann - The life of Pi impressie
Morrison, Toni - De hemelvaart van Solomon impressie
Nabokov, Vladimir - Pale fire impressie
Nabokov, Vladimir - Lolita impressie
Powers, Richard - Galatea 2.2 impressie
Pynchon, Thomas - De veiling van lot nr. 49 impressie
Roth, Philip - Everyman impressie
Styron, William - Sophie's choice impressie
Tartt, Donna - The secret history impressie

Oracle night

Geschreven door Paul Auster

In een nieuw kantoorartikelenwinkeltje vindt Sydney Orr een prachtig Portugees notitieboekje dat hem na een langdurige ziekteperiode er weer toe aanzet
aan een nieuwe roman te beginnen. Eenmaal aan zijn schrijftafel gezeten vloeien de woorden naar buiten, en zo ontstaat er in het verhaal een tweede verhaal
en ook hierin bevindt zich weer een verhaal. Al deze vertellingen lopen moeiteloos in elkaar over, en lijken elkaar onderling steeds meer te gaan beïnvloeden.
Ingewikkeld of verwarrend? Nee, totaal niet. Oracle night is een prettig geschreven en in een vloeiende lijn doorlopende roman. Creatief zijn de noten waarmee
Auster werkt: hierin krijg je als lezer achtergrondinformatie bij een bepaalde gebeurtenis of gedachte aangereikt, en deze zijn zelfs zo lang dat ze van
meerdere pagina's een deel beslaan en er daardoor dus soms twee teksten langs elkaar lopen.

Verschenen in: 2004
Nederlandse vertaling: Orakelnacht
De impressie is geschreven door: Karlijn
Boek gelezen: januari 2005

Omhoog naar het overzicht van de boeken op deze plank

Natasja

Geschreven door David Bezmozgis

Mijn lievelingscolumniste Aaf, die elke dag een vrolijk stukje in de nrc.next schrijft, vertelde afgelopen zomer eens dat ze in een 'goedeboekenmodus' zat, dat wil zeggen, dat ze zopas meerdere boeken had gelezen waar ze erg van onder de indruk was:

"Vooral Bezmozgis was mooi. Zijn boek gaat over een jonge Russische jood die naar Canada emigreert. Nee, hoor ik je denken, niet wéér zo'n jonge Russische jood die naar het westen emigreert. Maar als je goed kunt
schrijven, maakt het onderwerp niet uit, en kun je desnoods over je dooie opa vertellen (doet Bezmozgis) of over je eerste liefde (doet Bezmozgis ook)."

Enthousiast gemaakt las ik het boek van Bezmozgis, dat een verhalenbundel bleek te zijn. De verhalen bestrijken wel allemaal hetzelfde onderwerp
namelijk, inderdaad, Russisch-joodse families die naar Canada emigreren. Ze komen daar in een appartement terecht in de Russische gemeenschap, en moeten zich zien te redden in de westerse maatschappij. Ze moeten de taal zien te leren en een beroep uit gaan oefenen. Het loopt allemaal niet van een leien dakje, zoals we in veel 'immigrantenromans' kunnen lezen (waaronder in Nederland bijvoorbeeld Kader Abdolahs De reis van de lege
flessen en over Italië Louise Fresco's De tuin van de sultan van Rome).

Zoals vooral in het laatste boek het geval is, schrijft ook Bezmozgis op een toon die iets vertederends aan de nieuwkomers geeft waardoor je mededogen voor hen gaat voelen. Zijn schrijfstijl is eenvoudig, maar her en der komen er des te treffender formuleringen uit voort. De verwikkelingen die hij beschrijft zijn verder niet groots of meeslepend, maar wel erg menselijk en soms ontroerend. Kortom, David Bezmozgis� Natasja is een heel fijn kleinood.

Verschenen in: 2004
De impressie is geschreven door: Karlijn

Omhoog naar het overzicht van de boeken op deze plank

Stralende dagen

Geschreven door Michael Cunningham

Lees het artikel over Stralende dagen van Michael Cunningham

Verschenen in: 2005
Oorspronkelijke titel: Specimen days
Het artikel is geschreven door: Karlijn

Omhoog naar het overzicht van de boeken op deze plank

The man in the high castle

Geschreven door Philip K. Dick

Dit is geen science fictionboek dat zich in de toekomst afspeelt, maar het is er een van het soort 'wat als...' In dit geval gaat het om de gedachte 'wat
als de Geallieerden de Tweede Wereldoorlog niet hadden gewonnen?' De roman speelt zich af in de Verenigde Staten van de jaren '60 dat onderverdeeld is
in gebieden toebehorend aan de Duitsers (de oostkust) en de Japanners (de westkust) waartussen zich een neutrale zone bevindt. Diverse mensen uit verschillende
lagen van de bevolking krijgen een rol toebedeeld, onder wie een Japanse zakenman, een Amerikaanse antiekverkoper, een Joodse sieradenmaker en de auteur
van een populaire maar verboden roman die beschrijft hoe de wereld eruit zou hebben kunnen zien, indien de Duitsers en Japanners de oorlog verloren hadden.
Tevens speelt I Ching, een eeuwenoud Chinees orakel, een zeer centrale rol. Een element zoals dit en ook de kunst- en sieradenbusiness die naar voren komt
maken de roman wel tot een bijzondere en originele in zijn soort, en ik heb hem ook met redelijk wat plezier gelezen. Het ontbrak niet aan boeiend gedachtegoed,
maar wel vind ik het jammer dat dit niet verder uitgediept is, terwijl er wel bladzijden aan irrelevante shoppingbezigheden zijn gewijd, bijvoorbeeld.
Een ander kritiekpuntje is dat de stijl ook niet veel te bieden heeft, het blijft voor het grootste deel bij beschrijvingen en dialogen die nogal standaard
zijn.

Verschenen in: 1962
De impressie is geschreven door: Karlijn
Boek gelezen: mei 2005

Omhoog naar het overzicht van de boeken op deze plank

Alles is verlicht

Geschreven door Jonathan Safran Foer

Een tocht naar de Oekraïense wortels van de schrijver, met daarin centraal de dorpsgeschiedenis van het Joodse Trachimbrod - het zal niet iedereen even opwindend in de oren klinken. Maar met zo'n soort omschrijving doe je het boek dan ook schromelijk tekort. Het onderwerp is allereerst een even prachtige en fascinerende als, naarmate je dichter in de buurt van de oorlog komt, intrieste eye-opener. Bovendien is het boek op een heel bewonderenswaardig creatieve manier geconstrueerd. Het bestaat voornamelijk uit brieven en romanfragmenten van de twee hoofdpersonen (vergelijk Ter navolging van Kees 't Hart), Jonathan Safran Foer zelf ('de held') en de jonge Oekraïense Alex, die voor hem tolkt gedurende de reis. Deze laatste schrijft in gebroken Engels, waarin hij veel net-even-verkeerde woordkeuzes maakt, wat tot een komische maar ondanks dat constant overtuigend bijvende taal leidt. De held brengt, met evenveel zeggingskracht maar meer woordenrijkdom, al even wonderbaarlijke verhalen ten tonele. Met Alles is verlicht heeft Foer een ultieme balans gevonden tussen serieuze, beheerste gevoeligheid en zinderende literatuur.

Verschenen in: 2002
Oorspronkelijke titel: Everything is illuminated
De impressie is geschreven door: Karlijn
Uitgelezen op: 29 september 2005

Omhoog naar het overzicht van de boeken op deze plank

Extreem luid & ongelofelijk dichtbij

Geschreven door Jonathan Safran Foer

In een interview met Filosofie Magazine zei de New-Yorker Jonathan Safran Foer dat hij na de aanslagen op het WTC meteen al wist dat hij er niet over wilde schrijven, zoals veel andere schrijvers daar wel naar verlangden. Hij was al aan een andere roman bezig en was van plan daar gestaag aan door te werken. Maar die roman begon plotseling te veranderen, er kwamen opeens wolkenkrabbers in voor, en vliegtuigen. 11 september eiste zijn rol op en uiteindelijk heeft Safran Foer er dan ook aan toegegeven, zoals blijkt.

Extreem luid & ongelofelijk dichtbij gaat namelijk over een negenjarig jongetje, Oscar geheten, van wie de vader is omgekomen tijdens de aanslagen. Het is een uitermate slim en inventief kereltje. Hij kijkt documentaires, leest National Geographic en in zijn bed bedenkt hij uitvindingen. Zo heeft hij bijvoorbeeld een tranenafvoersysteem ontworpen dat van de hoofdkussens van de mensen naar een groot meer leidt. De weerman bericht dan elke morgen of het peil daarvan is gestegen of niet, zodat iedereen het weet waneer de inwoners van de stad treurig zijn. Dat geeft wel aan hoe verdrietig Oscar zelf is over de dood van zijn vader. Om wat vorm te geven aan zijn rouw, gaat hij op een speurtocht zoals ze dat vroeger met zijn tweeën deden. Hij moet eindigen bij een slot waar een raadselachtig, klein sleuteltje in past dat hij tussen de spullen van zijn vader heeft gevonden. Bij Jonathan Safran Foer moet je overduidelijk niet wezen voor grootse filosofische bespiegelingen, maar wel voor de leuke gekkigheidjes, de ontroerende details van veelkleurige gebeurtenissen, en voor het spel met foto's en typografie.

Nogmaals geciteerd uit Filosofie Magazine: "Foer wil de Amerikaanse visie op de aanslag bijstellen door de emoties van individuen tegenover de generalisaties van politici te plaatsen.'George Bush heeft het over "Amerikaanse idealen". Wat zijn dat? Zijn mijn idealen dezelfde als die van
iemand in Alaska? De woorden die Bush gebruikt, beginnen met een hoofdletter: Amerika, Terrorisme, Rechtvaardigheid, Arabier. Hij is de enige niet, de meeste politici spreken zo. En dat kan ook niet anders, want een politicus spreekt namens degenen die hij vertegenwoordigt. Een
romanschrijve r kan juist het tegenovergestelde
doen, hij kan uitdrukking geven aan de woorden met een kleine letter: hij kan een herkenbaar personage een concrete gebeurtenis laten meemaken, op een gegeven tijdstip, op een bepaalde plaats. Het schijnbaar onbelangrijke leven van een individu beschrijven, dat is het krachtigste schrijven - en ook het meest politieke schrijven.'"

Voor Oscar doemen de vragen rond politieke overtuigingen, terreurwaanzin en Midden-Oostenkwesties nog niet op in zijn leven. Hij wil weten op welke manier zijn vader precies aan zijn eind is gekomen (is hij gesprongen? Verbrand? Verpletterd?), en dat is wat hem constant bezighoudt. Evenzo maken de brieven van zijn Dresdense grootouders die de nacht vol bombardementen meemaakten en daarbij hun hele familie verloren, duidelijk dat het leven ongelofelijk veel meer inhoudt dan waar politici met hun Grote Woorden over spreken.

Verschenen in: 2005
De impressie is geschreven door: Karlijn
Boek uitgelezen op: 9 februari 2006

Omhoog naar het overzicht van de boeken op deze plank

I never promised you a rose garden

Geschreven door Hannah Green

De ouders van de 16-jarige Deborah nemen haar op een mooie herfstdag met de auto mee op weg. Naar een inrichting. Op die plek, waar Deborahs ouders haar
noodgedwongen achterlaten, begint het genezingsproces waar Dokter Fried en Deborah samen hard aan moeten werken. Ze lijdt aan schizofrenie, een mentale
ziekte die haar realiteit afsnijdt van de werkelijkheid. Ze leeft in een eigen poëtische wereld, Yr, met een eigen taal en goden, die soms een vreedzaam
toevluchtsoord is, maar op andere momenten meedogenloos gruwelijk kan toeslaan.
Dit boek boeit. Het geeft een heel goed inzicht in de leefwereld van de schizofrene patiënt, de kracht die nodig is om te genezen, de reacties van de familie...
Ik vond het heel verhelderend, het boek krijgt het voor elkaar zoiets ingewikkelds en ongrijpbaars als schizofrenie toch begrijpelijk te maken. Maar, Ik
heb je nooit een rozentuin beloofd is dankzij dit inzicht dat je krijgt, aangrijpend. Dat bovenal.

Verschenen in: 1964
Nederlandse vertaling: Ik heb je nooit een rozentuin beloofd
De impressie is geschreven door: Karlijn
Boek gelezen: juni 2004

Omhoog naar het overzicht van de boeken op deze plank

De krijgsheldin

Geschreven door Maxine Hong Kingston

Lees het artikel over De krijgsheldin van Maxine Hong Kingston

Verschenen in: 1979
Oorspronkelijke titel: The woman warrior
Het artikel is geschreven door: Piet

Omhoog naar het overzicht van de boeken op deze plank

The life of Pi

Geschreven door Yann Martel

Op de website van Linda Oskam las ik dat dit boek haar deed denken aan Indiase meestervertellers als Salman Rushdie, Vikram Seth en Vikram Chandra, wat me ertoe aanzette het te gaan lezen. Yann Martel laat inderdaad zien dat hij een echte verteller is: het is heerlijk om de wonderbaarlijke avonturen van Pi over je heen te laten komen.
Piscine Molitor Patel, kortweg 'Pi', het oneindige getal, is een Indiase jongen wiens vader een dierentuin beheert. Hij houdt van de dieren en heeft een
ontzagwekkende passie voor religie: hij is zowel hindoe als christen als moslim. Het werkelijke avontuur begint wanneer hij met zijn gezin naar Canada
emigreert en de boot, waarop ook de dieren zich bevinden, zinkt. De enige overlevenden zijn Pi en een paar wilde beesten, waaronder een Bengaalse tijger,
en eenzaam dwalen ze maandenlang in een reddingssloep ('Een soort Ark van Noach') over de Stille Oceaan. Onder dit bijzondere maar ogenschijnlijk simpele
verhaal zitten heel wat diepere lagen, overal in het boek kun je metaforen ontdekken, werkelijk alles lijkt symbool te staan voor iets. Het leven van Pi
is dus een mooie vertelling om goed van te genieten, maar meer nog is het een boek waarover je door blijft denken, al zoekend naar de achterliggende gedachten.

Verschenen in: 2001
Nederlandse vertaling: Het leven van Pi
De impressie is geschreven door: Karlijn
Boek gelezen: in augustus 2004.

Omhoog naar het overzicht van de boeken op deze plank

De hemelvaart van Solomon

Geschreven door Toni Morrison

Het lichaam draagt altijd de sporen van de geschiedenis. Of het nu de moraal - met name de seksuele (on)vrijheid - en het daaraan gerelateerde penitentiaire systeem, migratiestromen en vermenging van bevolkingsgroepen of de door gendercategorieën geproduceerde gedragingen van mannen en vrouwen betreft, dergelijke cultureel en sociaal bepaalde ontwikkelingen schrijven zich onafwendbaar in het lichaam in en drukken er hun onuitwisbare stempel op. Hoewel de gelaatstrekken, de huidkleur, het postuur en overige uiterlijke kenmerken (zoals kleding, haartooi, mimiek e.d.) van een ander vooreerst veelal als afwijkend van het eigen voorkomen worden ervaren - met alle discriminatie van dien - en zodoende vergeten wordt dat ieders verschijning (ook die van jezelf!) in wezen een historisch getuigenis aflegt van collectieve processen, is er toch één bijzonder plekje van ons organisme dat ons dagelijks aan onze historiciteit zou kunnen herinneren, en wel de navel. Dat ronde putje in de buikwand vormt immers de vlees geworden metonymie van de verloren oorsprong. Een verwijzing naar familiebanden, naar een bepaalde tijd en plaats van geboorte, naar de tijdspanne tussen het heden en het moment waarop de navelstreng werd doorgeknipt, naar de materiële afwezigheid van het onrecupeerbare verleden.

Maar wat betekent het als je geen navel hebt? Dat is namelijk één van de fantastische trekjes van Pilatus, ongetwijfeld het meest intrigerende personage uit Morrisons De hemelvaart van Solomon en de gehele zwarte gemeenschap in een klein stadje in Michigan die het boek schetst. Behalve het ontbreken van een navel zijn er nog tal van redenen waarom deze vrouw uit de band springt. In de eerste plaats haar gekke naam die ze te 'danken' heeeft aan een traditie onder ongeletterde slaven, waarbij de vader op goed geluk een woord aanduidde aan de bijbel. Voorts lijkt deze immer zingende wijnstookster het enige lid van de familie Dood - een naam die haar vader in de maag gesplitst kreeg nadat de dronken ambtenaar van de burgerlijke stand zijn nieuwe identiteitsbewijs na de afschaffing van de slavernij slecht had ingevuld - te zijn dat niet getergd wordt door frustraties en zich op geen enkele manier aan sociale normen wil conformeren. Haar neefje Milkman, overigens het hoofdpersonage van de roman, wordt aanvankelijk net als zijn vader Macon Dood, Pilatus' broer en een huisjesmelker, gedreven door het verlangen naar geld omdat de weg naar maatschappelijk aanzien in hun visie bij materieel bezit begint. Geborgenheid kan Milkman thuis niet vinden, waar het huwelijk van zijn ouders reeds jaren leeggebloed is en zijn beide zussen zich apathisch laten meezeulen door hun triviale lot. In Pilatus' huis, eigenlijk meer een hut waar ze samen met haar dochter Reba en kleindochter Hagar woont, hangt daarentegen wel een behaaglijke ongedwongen atmosfeer, zo bemerkt Milkman.

Dan moet er nog gewag worden gemaakt van Guitar Bains, Milkmans beste vriend, die tot een criminele organisatie behoort waarvan het oogmerk erin bestaat racistische moorden op zwarten met gelijke munt terug te betalen en een blanke telkens op precies eendere wijze te liquideren om zodoende niet steeds sterker in de minderheid te raken... Je identiteit op geldelijke vermogens, rollenpatronen of huidkleur baseren, dat is wat ze respectievelijk proberen te realiseren, maar al spoedig blijkt de puinhoop waarin hun leven hierdoor geleidelijk aan verandert, niet meer te overzien.

Iedereen, op Pilatus na, die er wel in slaagt haar identiteit naar eigen goeddunken in te richten nadat ze op zoek is getogen naar haar voorouders in Virginia. Ten slotte zal ook Milkman haar voorbeeld volgen en per toeval de waarde ontdekken van je eigen roots leren kennen; des te belangrijker nog voor een bevolkingsgroep wiens verhaal steevast uit officiële annalen en archieven werd geweerd. Bij ontstentenis van de navel, of een tastbaar verleden, moet je hem zelf creëren.

Verschenen in: 1977
Oorspronkelijke titel: Song of Solomon
De impressie is geschreven door: Piet

Omhoog naar het overzicht van de boeken op deze plank

Pale fire

Geschreven door Vladimir Nabokov

Nabokov brengt ons hier een heel origineel vormexperiment, uitgedrukt in een gedicht van 999 versregels van de hand van één van de hoofdpersonen, John Shade, en bijbehorend voorwoord en notenapparaat, geschreven door professor Charles Kinbote. Deze was tot aan de dood van de dichter diens buurman en heeft hem tijdens hun avondwandelingen het spannende verhaal over de vlucht van de koning van het nostalgische Zembla toevertrouwd, met het idee dat het een perfect
ingrediënt voor Shades meesterwerk zou zijn. In diens poëzie bleek echter zijn overleden dochter centraal te staan en tot grote teleurstelling van Kinbote
vinden we er nauwelijks verwijzingen naar hem in terug. In het uitgebreide notenapparaat, dat bijna acht keer zoveel ruimte in beslag neemt als het gedicht zelf, komt alles wat hij zo graag van zichzelf naar voren wil brengen toch nog, al is het dan niet via de standaard lineaire weg, uitgebreid aan bod. Dit
egocentrische maar fantastische personage evenals de vorm waarin je de werelden van de twee mannen tot je mag nemen maakt het lezen van Pale fire heel plezierig en vooral ontzettend leuk.

Verschenen in: 1962
Nederlandse vertaling: Bleek vuur
De impressie is geschreven door: Karlijn
Boek gelezen: april 2005

Omhoog naar het overzicht van de boeken op deze plank

Lolita

Geschreven door Vladimir Nabokov

De 12-jarige Amerikaanse Dolores Haze, ofte wel Lolita, is voor de geëmigreerde Europeaan Humbert Humbert de belichaming van zijn ideaalbeeld van het aantrekkelijke jonge meisje. Wanneer haar beide ouders overleden zijn, neemt hij haar mee op de beroemde reis door de VS, tijdens welke hij haar in de motels waar ze halthouden gebruikt om zijn dromen van begeerte te verwezenlijken. Hij voelt geen liefde voor haar, maar om pornografie gaat het hier evenmin: Lolita is veeleer de verwerkelijking van een poëtische geest, beiden ver en afgesloten van de werkelijkheid en de lezer die voor beide personages geen haat of medelijden
kan voelen; ik was een toeschouwer die alleen vanaf een kille afstand kijken mocht, luisterend naar de zware, decoratieve taal die Nabokov tentoonspreidt.

Dit is een moeilijke klassieker, Lolita vraagt om meerdere lezingen om ver in me door te dringen. Het laat me bewonderend achter, maar niet tevreden, want genieten kan ik er niet van. Dit boek is zo groots, dat het lezen geen directe ervaring meer lijkt, maar een onbereikbare opgave.

Verschenen in: 1959
De impressie is geschreven door: Karlijn
Boek gelezen: juni 2005

Omhoog naar het overzicht van de boeken op deze plank

Galatea 2.2

Geschreven door Richard Powers

In een interview met Richard Powers dat ik bijwoonde, stonden twee dingen als een onomstotelijke paal boven water. Namelijk dat hij 'iets' met de Nederlanden heeft, en dat hij een fascinatie koestert voor wetenschappelijke noviteiten. Het hoeft al niet meer te verbazen dat Galatea 2.2 op zijn naam staat. Het gaat daarin om de ontwikkeling van een machine die zou kunnen slagen voor een literatuurexamen. De kunstmatige intelligentie van het apparaat wordt stukje bij beetje opgebouwd. De wetenschappers, onder wie de figuur Richard Powers, beginnen met het aanleren van taal, maar literatuur vereist een veel complexer begrip, en ze gaan dan ook steeds een stapje verder. De programmering wordt nauwkeurig beschreven, en de auteur schrikt er niet voor terug om ons kennis te laten nemen van behoorlijk ingewikkelde uiteenzettingen. Heerlijk, ook al ben je niet exact onderlegd.
Gedurende het project krijgen we, als prettige afwisselingen, flashbacks voorgeschoteld waarin je vooral kunt lezen over de relatie met C., het meisje met wie Richard Powers naar Nederland is geëmigreerd. De beschouwingen van een buitenlander over onze cultuur smaken hierbij goed.
De humor en de personageschetsen van Powers kunnen mij niet overtuigen, en dat vind ik wel een minpunt. Maar ondanks dat
blijft Galatea 2.2 zeker de moeite waard met de originele en vernieuwende thema's die Powers aansnijdt.

Verschenen in: 1995
De impressie is geschreven door: Karlijn
Boek uitgelezen: 12 oktober 2005

Omhoog naar het overzicht van de boeken op deze plank

De veiling van lot nr. 49

Geschreven door Thomas Pynchon

Een tijdje geleden haalde een man uit de VS het wereldnieuws, omdat hij bij het versturen van zijn belastingsaangifte onbewust een fiks kapitaal had verkwist. De postzegel die deze onfortuinlijke burger op de envelop had gekleefd, bleek immers tot een serie van erg zeldzame misdrukken te behoren waarvan de waarde per 'specimen' op een slordige 80.000 euro werd geschat... De afzender zal zich wel menigmaal voor het hoofd hebben geslagen, want zoals te verwachten viel, bedankte de fiscus hem vriendelijk voor de moeite maar werd zijn papieren kleinood niet geretourneerd. Als deze tragikomische geschiedenis Thomas Pynchon ter ore is gekomen, zal hij wel fijntjes geglimlacht hebben. Inderdaad, deze anekdote had geenszins misstaan in zijn roman De veiling van lot nr. 49, die in de zestiger jaren in California speelt en waarin de ontdekking van en de zoektocht naar een ondergrondse postdienst, Trystero genaamd, de hoofdmoot van de plot vormen.

Hierin luistert de hoofdrolspeelster-speurneus naar de veelzeggende naam Oedipa Maas: een allusie op, enerzijds, de mythologische 'detective' Oedipus die het raadsel van de sfinx ontrafelde en, anderzijds, Oedipa's regelmatige consultaties van de volledig dolgedraide, met een nazi-verleden bevuilde psychiater Hilarius. Hoewel energiek en veelal doortastend tewerkgaand lijdt Oedipa namelijk aan een bepaalde variant van paranoia. Deze kwaal neemt evenwel nogal drastische proporties aan wanneer ze, aangesteld als executeur van de erfenis van de vastgoedmagnaaat en haar ex-minnaar Pierce Inverarity, in het Trystero-wespennest verstrikt raakt. Het zou hierbij gaan om een clandestiene organisatie die reeds eeuwenlang, eerst op het Europese vasteland later in de Verenigde Staten, een gesofisticeerde koeriersdient heeft uitgebouwd die mensen - revolutionairen? - in staat moet stellen buiten de officiële, aan overheidscontrole onderhevige kanalen om met elkaar te corresponderen. Let wel, 'zou' want Oedipa noch de lezer zal er ooit achterkomen of Trystero daadwerkelijk bestaat of heeft bestaan. Best mogelijk dat het hele zogenaamde netwerk een solipsistisch construct van Oedipa's geest is die ogenschijnlijk overal samenhang en complotten meent te ontwaren: om de haverklap, zowel op postzegels als in etalages, botst ze op de afbeelding van een gedempte posthoorn - het Trystero-logo; haar belangrijkste informanten vertonen de merkwaardige neiging spoorloos te verdwijnen of zonder veel ophef de pijp uit te gaan; vuilnisbakken blijken vermomde brievenbussen en landlopers verkapte boodschappers; zelfs op straat spelende kinderen zingen bij hun hinkelspel een rijmpje dat door zijn klankgelijkenis met Trystero ons ineens niet meer zo onschuldig toeschijnt...

Kortom, een tekst die knettert van de gekkigheid in alle mogelijke betekenissen van het woord. Niet alleen wemelt het erin van de schizofrene, getikte en geschifte personages, ook elke zin bevat wel een subtiele ironische of geestige wending. Zo maakt Oedipa kennis met het uit vier tieners bestaande bandje The Paranoids, dat met hun wilde kapsels en gefingeerde 'English accent', op onovertroffen wijze The Beatles parodiëren. Maar deze tweede roman van Thomas Pynchon, die vaak nog tot zijn behoorlijk toegankelijke werk wordt gerekend, zet tevens aan tot kritische reflectie op de falende communicatie en de epistemologische onzekerheid waarmee ieder subject te kampen krijgt, zodra de vraag rijst of er zoiets als een supra-individuele werkelijkheid bestaat en, als die al zou bestaan, in hoeverre die toegankelijk zou zijn voor onze zintuiglijke waarneming.

Verschenen in: 1966
Oorspronkelijke titel: The crying of lot 49
De impressie is geschreven door: Piet

Omhoog naar het overzicht van de boeken op deze plank

Everyman

Geschreven door Philip Roth

Ouder worden in eenzaamheid. Het is een gruwelijk gegeven (hoe vaak lees je niet in de krant dat een bejaarde pas maanden, zo niet jaren na zijn overlijden in zijn eigen huis is teruggevonden?), maar tegelijk een gemeenplaats waarvoor je van goede huize moet komen wil je er als auteur een roman over kunnen schrijven zonder in oppervlakkige clichébeelden te vervallen. Bernlef deed het. Zijn Hersenschimmen is een even tragisch als gedurfd relaas over een man die langzaamaan zijn geheugen verliest. En daarmee verliest hij ook zijn grip op zijn omgeving en op de taal die zienderogen in ontbinding raakt. Philip Roth deed het ook. Hij publiceerde een bijzonder boekje over een man in confrontatie met zijn lichamelijke aftakeling.

Everyman (Alleman) begint wanneer in werkelijkheid alles al achter de rug is: de eerste scène speelt zich af bij de begrafenis van de hoofdpersoon. Je leert daar meteen zijn naaste familie en vrienden kennen die voor hem een speech afdraaien, en tegelijk wordt door hun ogen de man geïntroduceerd die in de rest van het boek het perspectief zal vormen van waaruit je alles waarneemt. Na de begrafenis spoelt Roth het bandje namelijk terug, en presenteert hij via een hele variëteit aan flashbacks het leven van deze man die gedurende de hele roman naamloos zal blijven.

Het is een doodnormale mens, zo blijkt: driemaal getrouwd, drie kinderen - onder wie één prachtdochter, Nancy -, werkzaam in de reclamebranche en als hobby schildert hij. Het bestaan van de man structureert Roth echter niet aan de hand van de bekende hoogtepunten (huwelijken, geboortes, eerste baan, ...): het is juist het proces van lichamelijke aftakeling, dat hem al van jongs af aan teistert, dat de leidraad vormt. We volgen hem bij zijn ouder worden via de ziekenhuisopnames die almaar talrijker worden, en ernstiger van aard bovendien. Aan de laatste hartoperatie die hij ondergaat zal hij zelfs overlijden.

De titel Everyman is een directe verwijzing naar het gelijknamige toneelspel uit de middeleeuwen. In het Nederlands heet dit stuk Elckerlyc. De vertaler die de titel Alleman bedacht, heeft vermoedelijk willen vermijden dat Nederlandse lezers zich lieten afschrikken door het oudnederlandse woord. Alleman mag dan inderdaad moderner klinken, het snijdt wel de weg af naar de intertekstualiteit. Hoe dan ook, Elckerlyc is een allegorisch stuk over iemand die door de dood wordt meegenomen. Hij heeft met volle teugen van het leven genoten en moet nu verantwoording gaan afleggen bij God. Hij vraagt velen hem te vergezellen (Gezelschap, Vrienden, Familie, Het Goed en Kracht), maar ze weigeren. Uiteindelijk willen Deugd en Kennis nog wel met hem mee, en met hun helpende hand bereikt hij de hemel.

Je kunt verschillende overeenkomsten aanwijzen tussen Elckerlyc en zijn hedendaagse variant. Zo is er het plotselinge besef van de hoofdpersoon dat hij niet de enige is die zich door het ouder worden heen moet worstelen. In feite overkomt iedereen hetzelfde: "Old age isn't a battle, it's a massacre." Ook is er de opbiechtende toon waarin het hoofdpersonage reflecteert op zijn liefdesrelaties, de band met zijn oudere broer, enzovoorts. Maar met religie heeft dat niets te maken, zelfs niet met enig besef van iets 'hogers'. De realiteit bestaat voor hem uit dat wat hij voor zich ziet, uit dat wat tastbaar is: "The flesh melts away but the bones endure. The bones were the only solace there was to one who put no stock in an afterlife and knew without a doubt that God was a fiction and this was the only life he�d have."

Verschenen in: 2006
Nederlandse vertaling: Alleman
De impressie is geschreven door: Karlijn

Website extra muros: Interview met Philip Roth in Der Spiegel (Engelstalig)

Omhoog naar het overzicht van de boeken op deze plank

Sophie's choice

Geschreven door William Styron

Ik heb dit boek gelezen naar aanleiding van mijn bezoek aan het concentratiekamp Auschwitz in Polen, wat ontzettend indrukwekkend was. Sophie, één van de
hoofdpersonen van dit boek, is ook in Auschwitz geweest, maar dan tijdens de Tweede Wereldoorlog. Ze heeft de maanden overleefd, en is naar de Verenigde
Staten geëmigreerd, waar ze Nathan ontmoet, een nogal ontstabiel type, met wie ze een relatie opbouwt. Het hele verhaal wordt verteld vanuit het perspectief
van Stingo, een goede vriend van het koppel, die de relatie observeert en Sophie's ervaringen van voor en tijdens de Tweede Wereldoorlog aanhoort, waardoor
je regelmatig flashbacks tegenkomt.
Het boek was ontzettend dik, en had van mij wel wat ingekort mogen worden. Ik interesseerde me wel voor de relatie tussen Nathan en Sophie, en alle andere
gebeurtenissen in het naoorlogse New York, maar als dit toch iets minder uitgebreid was besproken, en Sophie's verleden dus relatief meer aandacht had
gekregen, had ik het boek veel minder taai gevonden. Sophie's ervaringen sleepten me mee, haar ervaringen waren levensecht en de keuze die ze moest maken,
welke dat is kom je pas tegen het einde van het boek te weten, was ondraaglijk. Sophie's keuze liet Auschwitz voor mij veel meer leven, wat een pijnlijke
aanvulling was op mijn bezoek. Mooi, maar om te huilen.

Verschenen in: 1979
Nederlandse vertaling: Sophie's keuze
De impressie is geschreven door: Karlijn
Boek gelezen: juni 2003

Omhoog naar het overzicht van de boeken op deze plank

The secret history

Geschreven door Donna Tartt

In dit boek leer je een vriendengroep van 6 mensen kennen die samen Grieks studeren. Eén van deze studenten wordt vermoord, dit wordt al in het proloog
onthuld. De rest van het boek beschrijft de geschiedenis die aan de moord voorafging, ontrafelt de redenen ervan en toont het krampachtige geheimhouden van de misdaad door de overgebleven vrienden.

De verborgen geschiedenis is een thriller van formaat. Dat mag gezegd worden, vind ik. Psychologisch was het sterk, ondanks dat je vantevoren alles over het hoe en wat van de moord al wist bleef het boek van begin tot eind spannend (het epiloog als uitzondering), en omstrandigheden waren steeds zó beschreven dat je de sfeer goed kon proeven. Een goede keus dus voor de spanningzoeker die meer van een boek verwacht dan 'een goed plot' alleen.

Verschenen in: 1992
Nederlandse vertaling: De verborgen geschiedenis
De impressie is geschreven door: Karlijn
Boek gelezen: september 2004

Omhoog naar het overzicht van de boeken op deze plank

Reageren op besproken boeken? Dat kan via de Bibliobus

Je staat nu in een van de leeszalen van de Bibliotheek die gevestigd is op het Literaplein.

Je kunt terugwandelen naar de Agora, het centrale plein van FILOGOPOLIS, of vraag de weg in het Tourist Office.