FILOGOPOLIS

de stad waar het woord de weg wijst

Afdeling Hongarije

Overzicht romans uit Hongarije

Márai, Sandór - Gloed impressie
Ottlik, Géza - School aan de grens impressie

Gloed

Geschreven door Sandór Márai

Deze roman - van de nog niet zo lang geleden herontdekte Hongaar Márai - gaat over een vriendschap in het aristocratische milieu van een al sinds vele decennia vervlogen Oost-Europa. Ondanks hun verschillen hadden de twee mannen Henrik en Konrád in hun jonge jaren een hechte band. Nu, 41 jaar nadat ze elkaar voor de laatste maal gezien hadden, ontmoeten ze elkaar weer, en praten ze over het verleden en het 'geheim' dat hen uit elkaar dreef. Gerda heeft het boek aangeraden, en noemde dit gesprek, hoewel het voor een groot deel een monoloog is, heel treffend een duel. Op een diepzinnige, filosofische manier gaat het er hard en scherp aan toe. Belangrijke thema's (waarheid, vriendschap, het leven...) komen aan bod en worden op een heel precieze manier uitgeplozen. Naast inhoud heeft dit boek ook veel sfeer: de beschrijvingen van landschappen, gebouwen, mensen, enzovoorts, zijn prachtig en geven dit boek een glanzende klassieke gloed.

Verschenen in: 1942
Verschenen in: 1942
De impressie is geschreven door: Karlijn
Boek gelezen: augustus 2005

Omhoog naar het overzicht van de boeken op deze plank

School aan de grens

Geschreven door Géza Ottlik

Hoe vang je met behulp van louter woorden een hecht saamhorigheidsgevoel? Is het überhaupt denkbaar dat de gewone "burgertaal" zou toelaten het hermetische internaatleven in een militaire opleidingsschool, waar kadetten jaar in jaar uit alles samen hebben beleefd, te beschrijven? Als Benedek Bóth, of 'Bébé' zoals de andere compagnieleden hem plachten te noemen, het manuscript van zijn trouwe makker en jaargenoot Gábor Medve ontvangt, waarin deze de gedenkwaardige voorvallen uit hun krijgsdienst nauwgezet heeft proberen vast te leggen, twijfelt hij er in elk geval sterk aan of het voornemen van zijn vriend niet te ambitieus is geweest. Desondanks besluit hij Medves aantekeningen toch te vervolledigen en waar nodig voortgaand op zijn eigen herinneringen te herwerken. Hij wordt de ik-figuur in de enige roman van de Hongaar Géza Ottlik, School aan de grens uit 1959 die meer dan een halve eeuw later ook in het Nederlands verscheen en meteen heel wat lovende kritieken oogstte.

De Eerste Wereldoorlog is net voorbij, in Versailles heeft men pas de ontbinding van de Dubbel-Monarchie bezegeld en het onteerde Hongarije blikt terug op zijn roemruchte verleden, wanneer Medve en Bébé met nog een aantal rekruten, die allen met een eigen gezicht en karakter door Ottlik worden neergezet, in 1923 aan hun diensttijd beginnen in een trainingscentrum nabij de Oostenrijkse grens. Het duurt niet lang eer de knaapjes, op dat ogenblik amper tien jaar oud, zich geperst zien in het keurslijf van rigoureuze tucht, blinde discipline en een voor hen in eerste instantie ontnuchterende soldatenmoraal. Niet zozeer de officieren jagen hen de stuipen op het lijf - ofschoon de ongenaakbare, vaak in het Duits bulderende sergeant Schulze hen van meet af een heilig ontzag inboezemt -, als wel de ouderejaars onder leiding van de wreedaard Merénni die de groentjes meedogenloos afknijpen, bestelen en, vertrouwend op hun fysieke overwicht, tiranniek onder de knoet houden. Al gauw krijgt Bébé de spelregels van dit masculiene wereldje door, waar behalve spierballen vooral geraffineerde intimidatietechnieken en verbaal geweld de sociale hiërarchie bepalen. De fijnbesnaarde Medve die zich liever in de literatuur verdiept, valt de aanpassing echter veel zwaarder. Maar na een verijdelde vluchtpoging onderwerpt ook hij zich langzamerhand aan het systeem, zonder daarom zijn eigengereidheid prijs te geven. Bébé en hij zullen het later aan deze standvastige wilskracht te danken hebben dat ze zelf, evenals als de derde hoofdfiguur Dani Szeredy, tot de kliek behoren die, na de eliminatie van Merénni en zijn kornuiten, het roer overneemt.

Bij Ottlik geen wijdlopige bespiegelingen over de wil-tot-macht of schuimbekkende pamfletten tegen het oorlogsapparaat; nee, de machtsrelatie bestaat in zijn kristalheldere proza met name uit subtiele handgebaren, veelzeggende gelaatsuitdrukkingen, zinssnedes en dagelijkse handelingen van mensen binnen een samenlevingsverband. En tegelijk laat hij ons zien hoe in deze instabiele biotoop, in weerwil van de heersende onderdrukkingsmechanismen of juist als gevolg daarvan, vriendschappen wortel kunnen schieten, omdat die nu juist de overlevingskansen van de betrokkenen aanmerkelijk verhogen. Szeredy, Bébé en Medve hoeven niets hardop te zeggen over de band die hen met elkaar verbindt, onder de sterrenhemel een brandende sigartettenpeuk doorgeven op de achteprlecht van een excursieschip volstaat.

Verschenen in: 1959
Verschenen in: 1959
De impressie is geschreven door: Piet

Omhoog naar het overzicht van de boeken op deze plank

Reageren op besproken boeken? Dat kan via de Bibliobus

Je staat nu in een van de leeszalen van de Bibliotheek die gevestigd is op het Literaplein.

Je kunt terugwandelen naar de Agora, het centrale plein van FILOGOPOLIS, of vraag de weg in het Tourist Office.