FILOGOPOLIS

de stad waar het woord de weg wijst

Afdeling Geschiedenis

Overzicht geschiedenisboeken

Mak, Geert - In Europa impressie
Stille, Alexander - The future of the past impressie

In Europa

Geschreven door Geert Mak

Een jaar lang reisde Geert Mak door Europa, op zoek naar de twintigste-eeuwse wortels van de Unie. Ontegenzeglijk is het een ambitieus project; het verslag beslaat in totaal zo’n 1200 bladzijden en dan nóg heb je achteraf het idee dat er nog zoveel meer was dat hij had kunnen vertellen. Maar Maks aanpak is ook erg origineel: het boek bevat twaalf delen, overeenkomstig het aantal maanden in een jaar, die allemaal een eigen tijdspanne voor hun rekening nemen. Zo begint Mak in januari rond het jaar 1900, en doet hij steden aan die in deze periode floreerden – Londen, Parijs… Eind december eindigt hij tenslotte in de Balkan-regio, wat nog altijd een wankel gebied blijkt te zijn. In de tussentijd wandelt hij over Flanders Fields, struint hij door Barcelona, bezoekt hij Auschwitz, klimt hij door de Pyreneese bergen en deinst hij er bovendien niet voor terug om de grenzen van Europa af te tasten: in Lissabon, en aan de andere kant, in Odessa, hoort hij de mensen plots “ik ga naar Europa” zeggen.

Mak heeft voor een journalistiek-historische insteek gekozen. Zijn pen is vlot, hij houdt van helder en concreet taalgebruik. De wereld om hem heen neemt hij nauwkeurig in zich op en geeft hij getrouw weer zonder zich daarbij al te veel te beroepen op innerlijke overpeinzingen. Zijn aandacht gaat niet alleen uit naar de aanblik die een bepaalde plek tegenwoordig biedt, want aan de hand van bronnenmateriaal probeert hij bovendien zo goed mogelijk na te gaan hoe de sfeer er was in de oorlog, tijdens de revolutie of op welk historisch moment dan ook. Naast het bestuderen van teksten neemt hij ook geregeld interviews af met ervaringsdeskundigen - vaak gewone mensen, soms ook invloedrijke figuren zoals de kleinzoon van de laatste Duitse keizer -, die allemaal de geschiedenis beschrijven vanuit hun eigen perspectief.

Nee, bij Mak hoef je niet aan te kloppen voor de ‘grote verhalen’. Des te duidelijker wordt het daarom voor de lezer dat het alle mensen zijn, met of zonder macht, die gezamenlijk de historie vormen en dat de fundamenten van de Europese Unie op een extreme diversiteit berusten die je niet 1-2-3 kunt overschouwen. Maar het heeft ook zijn negatieve effecten, want het geheel doet namelijk nogal chaotisch aan. ‘Wat is nu de globale lijn van dit stuk?’ is een vraag die ik mezelf geregeld heb gesteld. Wat daarnaast het ongeordende gevoel nog extra versterkt, is de onevenredig grote hoeveelheid aandacht die Mak aan bijvoorbeeld de Tweede Wereldoorlog besteedt terwijl hij door andere zaken met een ijltempo heen sjeest. Dat is jammer, maar zoals hij zelf ook toegeeft, het is een onvermijdelijkheid die bij een dergelijk project hoort. Nee, laten we vooral voorop stellen dat In Europa als historisch reisverslag erg blikverruimend werkt, en dat over het belang ervan – met name in deze periode van Europese integratie en uitbreiding – niet te twisten valt.

Zie ook: www.ineuropa.nl, een prachtige multimediale site naar aanleiding van de gelijknamige (op het boek gebaseerde) documentaireserie.

Verschenen in:
Door: Karlijn

Omhoog naar het overzicht van de boeken op deze plank

The future of the past

Geschreven door Alexander Stille

We moeten het natuurschoon van de wereld beschermen en behouden, we moeten archeologische vondsten met alle respect behandelen en restaureren en we mogen traditionele culturen niet in hun waardigheid aantasten. Natuurlijk, dit klinkt allemaal ontzettend logisch. Maar deze eenvoudige beweringen laten zich niet even simpel in praktijk brengen, zo toont de Amerikaanse journalist Alexander Stille ons in zijn essaybundel The future of the past.

Voorbeelden daarvan geeft Stille in elf essays die ieder een verschillend thema behandelen. Het tweede, ‘The Culture of the Copy and the Dissapearance of China’s past’, bespreekt zo de manier waarop in het Verre Oosten met oude kunstschatten wordt omgegaan. Authenticiteit is bij hen een heel ander begrip dan bij ons, want in tegenstelling tot in Europa kan daar een monument vele malen heropgebouwd worden en tegelijkertijd hetzelfde eeuwenoude bouwwerk blijven. Er is zelfs een tempel in Japan die mensen elke twintig jaar afbreken om hem daarna weer ritueel op te bouwen. Ook sturen de musea in Oost-Azië gerust een kopie naar een tentoonstelling in een ander land op, en houden ze thuis het origineel. Deze afwijkende manier van doen, waar westerlingen perplex van staan, zou te maken hebben met het cyclische tijdsbeeld dat de inwoners van dit werelddeel aanhangen.

Maar ook bij ons is de vraag ‘wat is authentiek?’ moeilijker te beantwoorden dan je in eerste instantie zou denken. Want wat is nu het werkelijke beeld, datgene uit de klassieke oudheid waar een arm van is afgebroken, of dat gerestaureerde van de barokkunstenaar Bernini, die het weer een arm heeft aangezet? En wat is er nog over van de echte Sphinx, die al voor het eerst is gerestaureerd in de dertiende eeuw voor Christus, toen hij al ongelofelijk oud was, en later nog vele, vele malen?

“(…) since the past is (…) a mental and social construction, it too has a history, which varies from one culture to another and has changed over time.” Wat Stille in zijn bundel doet, is deze geschiedenis van het verleden exploreren. In zijn essays (die stuk voor stuk eerder levendige reisreportages zijn) maakt hij ideeën over de omgang met het verleden op verschillende plaatsen, in verschillende contexten en in verschillende culturen, tastbaar.

Het nadeel van zijn aanpak is dat je als lezer het ‘globale idee’ van een essay als vrij snel door hebt (bijvoorbeeld het verschil in tijdsbeleving tussen het Oosten en het Westen) terwijl de auteur pagina’s lang blijft doorpraten over details die niets fundamenteels aan dat globale idee toevoegen. Als hij een talentvol reisliteratuurauteur was geweest zou dat geen probleem zijn, maar zijn teksten blijven jammer genoeg over het geheel genomen vrij droge journalistiek.

Maar tegelijk schuilt in zijn concrete reisverslagmethode ook de kracht van Stilles boek. Hij laat wrange situaties – zoals het project om een nieuwe grote biliotheek van Alexandrië op te richten, terwijl in Egypte de drukpers strak aan banden is gelegd, en bovendien nog in het tijdperk van de massale digitalisering – en knellende paradoxen – zoals de buitenlandse conservatoren van het oerwoud in Madagascar die alles in het werk stellen om apen te beschermen, terwijl de lokale bevolking daardoor in hun bewegingsvrijheid wordt beperkt en meer honger gaat lijden – zien zonder ze te beoordelen, en laat de lezer zelf filosoferen over wat het verleden is, hoe we er mee omgaan en waarom we dat zo doen. In een concluderend hoofdstuk gaat Stille uiteindelijk zelf ook op de beschouwende toer, en krijgen we ook zijn inspirerende visie op de geschiedenis, het heden en de toekomst van het verleden.

Verschenen in:
In 2006 in het Nederlands vertaald als De toekomst van het verleden
De impressie is geschreven door: Karlijn

Omhoog naar het overzicht van de boeken op deze plank

Reageren op besproken boeken? Dat kan via de Bibliobus

Je staat nu in een van de leeszalen van de Bibliotheek die gevestigd is op het Literaplein.

Je kunt terugwandelen naar de Agora, het centrale plein van FILOGOPOLIS, of vraag de weg in het Tourist Office.