FILOGOPOLIS
Afdeling Afrika
Overzicht romans uit Afrika
Achebe, Chinua - Weerzien met vreemden impressie
Coetzee, J.M. - Foe impressie + artikel
Dirie, Waris - Mijn woestijn impressie
Dirie, Waris - Dochter van de nomaden impressie
Hoesseini & Masto, Safiya, Raffaele - Ik, Safiya impressie
Oufkir, Malika - De gevangene impressie
Overzicht boeken over Afrika
Bowles, Paul - Het dak van de hemel impressie
Kapuscinski, Ryszard - Ebbenhout impressie
Lindijer, Kurt - Bittereinders impressie
Westerman, Frank - El negro en ik impressie
Weerzien met vreemden
Geschreven door Chinua Achebe
Voor Afrika - en meer bepaald Nigeria - geldt Chinua Achebe als een monumentale schrijver. Met zijn romans (waaronder ook zijn bekendste, Een wereld valt uiteen) bestrijkt hij verschillende perioden in de Nigeriaanse koloniale geschiedenis, en weet hij precies zijn vinger te leggen op de problemen die de samenleving destijds teisterden.
Weerzien met vreemden, gepubliceerd in 1960, speelt zich vlak voordat Nigeria onafhankelijk werd van Engeland. De centrale figuur hierin is Obi Okonkwo, een jongeman van 26. Met een studiebeurs heeft hij vier jaar in Londen kunnen studeren, waarna, terug in zijn thuisland, zich voor hem de deuren openden naar een goedbetaalde baan als overheidsfunctionaris. Hij was steeds een gemotiveerde en idealistische student die met zijn verdiende salaris zijn achtergebleven familie in een kleine dorpsgemeenschap vooruit wilde helpen.
Eenmaal te werk gesteld in Lagos blijkt de realiteit echter heel anders dan hij zich had voorgesteld. Het westerse materialisme, voor Obi vooral gekenmerkt door mooie auto's en trendy feesten, werkt als een magneet, en het blijkt bovendien niet mogelijk zich aan de overal aanwezige corruptie te onttrekken. Obi balanceert hierdoor, zoals vele mensen in de tegenwoordige geglobaliseerde samenleving, tussen zijn nieuwe Europese identiteit en de traditionele waarden waarmee hij is opgevoed, zoals een grote loyaliteit aan familie en gemeenschap.
Een treffend voorbeeld hiervan is zijn relatie met Clara, het meisje met wie hij van plan is te trouwen. Zij is echter een zogenaamde osu - iemand van wie de voorouders slaven zijn geweest en volgens de Ibo-cultuur daarom nog steeds onaanraakbaar is. Obi ziet dit niet als een belemmering, want hij hecht geen waarde meer aan zulke ouderwetse overtuigingen. Zijn familie én Clara zelf zien haar afkomst echter als een te grote belasting, waardoor het huwelijk onmogelijk lijkt te worden. Obi moet zich niet vergissen, zo stellen zij, in het gewicht van de oude culturele tradities.
Achebe heeft voor al zijn romans veel lof gekregen. Te zien aan het inzicht dat hij in de Nigeriaanse maatschappij heeft lijkt dit ook zeker niet onverdiend. Maar bij al het positieve commentaar blijft er een belangrijk aspect overschaduwd, namelijk de kwaliteit van zijn boeken – in dit geval Weerzien met vreemden als literatuur. Hoe juist en precies het geschetste beeld van de samenleving ook is, je krijgt er nog geen prachtige roman door. Integendeel, de stijl van het boek is gortdroog en opsommerig (en toen deed hij dit… en daarna… vervolgens ging hij…). Je volgt de handelingen van Obi Okonkwo, maar krijgt geen inzicht in zijn diepere gedachten of gevoelens. Dit maakt Weerzien met vreemden een ronduit saaie leeservaring.
En dat is jammer, want Chinua Achebe is dus wel degelijk een man die veel interessants te zeggen heeft. Maar als schrijver past hij eenvoudigweg beter in de journalistieke essayistiek.
Verschenen in:
De impressie is geschreven door: Karlijn
Omhoog naar het overzicht van de boeken op deze plank
Foe
Geschreven door J.M. Coetzee
Allemaal kennen we ongetwijfeld het verhaal van de schipbreukeling Robinson Crusoe - hebben we niet de oorspronkelijke roman van Daniel Defoe gelezen, dan wel een adaptatie daarvan - die 28 jaar lang weet te overleven op een onbewoond eiland ergens nabij de Caraïben. Al even beroemd is zijn onafscheidelijke metgezel en trouwe dienaar Vrijdag, een 'inboorling' afkomstig van een naburig eiland en genoemd naar de dag waarop Robinson hem uit de handen van kannibalen redde, die in de populaire hervertellingen doorgaans als een zwarte wordt afgebeeld (bij Defoe vertoonde hij overigens nog 'indiaanse' lichaamskenmerken). Ook in Coetzee's postmoderne interpretatie verschijnt dit vermaarde duo ten tonele (zij het dat Cruso hier zonder -e wordt gespeld), maar wel onder nogal afwijkende omstandigheden en gezien vanuit een onverwacht perspectief.
Susan Barton, een aantrekkelijke Engelse vrouw, spoelt aan op Cruso's eiland, nadat ze op de terugreis uit Bahía, waar ze twee jaar lang tevergeefs naar haar verdwenen dochter heeft gespeurd, door muitende matrozen overboord is gezet. De Vrijdag, die haar op het strand vindt en meeneemt naar Cruso's houten 'kasteel', blijkt niet te kunnen spreken, doordat slavenhandelaars, zo verneemt ze nadien van Cruso, zijn tong hebben uitgesneden. Deze stille, raadselachtige figuur staat daarom in schril contrast tot de "beschaafde wilde" uit de klassieke robinsonades die zich, leergierig als hij is, snel de taal en goede manieren van zijn meester eigen heeft gemaakt. Maar ook Cruso heeft de tand des tijds - of is het veeleer Coetzee's pen? - niet onaangetast gelaten: incarneerde hij voorheen de machtige blanke kolonisator, blakend van vertrouwen in het Britse imperium en zijn eigen kunnen, heilig overtuigd van de rechtvaardigheid van de westerse suprematie, die de natuur dankzij de techniek en zijn eigen heldere verstand aan zich onderwierp, thans is hij een oude, lusteloze man geworden, geregeld gekweld door tropische koortsaanvallen, niet langer de behoefte koesterend het eiland te verlaten en zijn daden voor het nageslacht te boekstaven, enkel nog in staat nutteloze terrassen aan te leggen die vanwege de rotsige bodem toch nooit beplant zullen kunnen worden. Wanneer een koopvaarder het drietal ten slotte oppikt, bezwijkt Robinson onderweg naar Engeland, zodat niet hijzelf maar Susan, eenmaal samen met Vrijdag in Londen gearriveerd, Foe verzoekt hun wederwaardigheden op schrift te stellen.
Maar de schrijver (niet voor niets heet hij hier Foe, wat ook vijand beteknt) stelt zich niet zo welwillend op als Susan wel verhoopt had. Steeds weer tracht hij haar relaas naar zijn hand te zetten, vindt de hele eilandhistorie niet levensvatbaar genoeg als op geïsoleerd verhaal, en wil daarom meer details over Bahía horen en over het bestaan dat ze voor die avontuurlijke tijd leidde. Overigens zit dat verleden haar intussen blijkbaar dicht op de hielen, want plots duikt er een vreemd meisje op dat Susan overal achtervolgt, haar almaar verzekerend dat zij ook Susan Barton heet en haar verdwenen dochter is, al Susans halsstarrige ontkenningen ten spijt...
Ofschoon J.M. Coetzee's ongecompliceerde taalgebruik de lezer zo transparant als bronwater toeschijnt, wat de bedrieglijke suggestie kan wekken dat de dieper liggende betekenissen moeiteloos naar de oppervlakte kunnen worden gehaald, leent deze krachtdadige roman zich voor meerdere, sterk divergente lezingen. Enerzijds stort Foe, zoals Elisabeth Bekers prachtig illustreert in haar artikel over Vrijdag, een fikse scheut postkoloniale kritiek uit over het West-Europese imperialisme, die met name vorm krijgt in de allegorie van de blanke man die de (universele) geschiedenis schreef, terwijl de door hem gekoloniseerde volkeren monddood moesten toekijken en de vrouw helemaal niet in het stuk mocht voorkomen (in Coetzee's versie lijkt het er immers op dat Foe destijds moedwillig Susans aanwezigheid op het eiland heeft vezwegen). Anderzijds roert het tevens tal van literatuurtheoretische thema's aan, zoals de functie van de auteur, diens despotische houding ten opzichte van zijn lezers en personages, of het verhalende en derhalve immer subjectieve karakter van de geschiedschrijving (wie macht heeft, bepaalt wat verteld wordt en wat niet, waarop de nadruk zal worden gelegd etc.), maar evengoed de niet aflatende pogingen van de mens de "waarheid" te reconstrueren, te achterhalen wat er werkelijk gebeurd is (alleen Vrijdag weet hoe hij zijn tong verloren is, maar kan het niet zeggen). Kortom, een veelzijdig onderzoek van de noeblprijswinnaar naar de drijfveren achter de geschiedenis, de taal en het zwijgen.
Lees ook het artikel Deconstructieve zeemetaforiek in J.M. Coetzees Foe
Verschenen in:
Oorspronkelijke titel: Foe
De impressie en het artikel zijn geschreven door: Piet
Omhoog naar het overzicht van de boeken op deze plank
Mijn woestijn
Geschreven door Waris Dirie
Ze is geboren als een Somalische nomadendochter, maar tegenwoordig is ze een bekend fotomodel en strijdt ze als VN-ambassadeur tegen de vrouwenbesnijdenis:
Waris Dirie. In dit boek vertelt ze openhartig over haar jeugd in de Afrikaanse savanne, waar ze besneden is en waar haar vader haar op het punt stond
aan een oudere man uit te huwelijken in ruil voor vijf kamelen. Ze beschrijft haar vlucht van haar familie, haar tocht naar Engeland, en dan uiteindelijk
haar carrière als topmodel.
Met dit boek vraagt Waris aandacht voor de genitale verminking van vrouwen, wat een hele gevaarlijke maar in sommige landen toch een zeer gebruikelijke
traditie is. Buiten dat heeft ze een ongelooflijk bijzonder leven, waarin ze door haar wilskracht heel veel bereikt heeft. Het boek leest als een trein
en het duurde bij mij dan ook niet lang voordat het uit was, maar ondanks dat is Mijn woestijn altijd blijven hangen.
Verschenen in:
De impressie is geschreven door: Karlijn
Boek gelezen: in 2001.
Oorspronkelijke titel: Desert Flower.
Omhoog naar het overzicht van de boeken op deze plank
Dochter van de nomaden
Geschreven door Waris Dirie
Een tweede boek van Waris Dirie, waarin ze verslag doet van een adembenemende reis. Ditmaal reist ze terug naar Somalië, waar ze op zoek gaat naar haar
familie, met wie het gelukkig weerzien inderdaad plaatsvindt. Nu Waris weer terug is in haar geboorteland, bekijkt ze Somalië met hele andere ogen. Met
de ogen die van een buitenstaander lijken te zijn, die jarenlang in Westerse roem heeft geleefd en die "de beschaving" heeft meegemaakt, maar die, diep
in haar hart, van een echte dochter van de nomaden blijven. Dochter van de nomaden is een waardevolle toevoeging op Mijn woestijn, een "intens persoonlijk verslag van een vrouw die nog altijd tussen twee culturen balanceert."
Verschenen in:
De impressie is geschreven door: Karlijn
Boek gelezen: in 2002.
Oorspronkelijke titel: Desert Dawn.
Omhoog naar het overzicht van de boeken op deze plank
Ik, Safiya
Geschreven door Safiya, Raffaele Hoesseini & Masto
Safiya Hoesseini is een vrouw die, vanwege een buitenechtelijke zwangerschap, veroordeeld werd tot de dood door steniging. Geholpen door haar hele familie
ging ze in hoger beroep en een lange reeks van processen volgde. De zaak kreeg vanuit verschillende media internationale aandacht, en de druk hiervan heeft
Safiya Hoesseini uiteindelijk gered van deze doodstraf.
In het boek beschrijft Safiya Hoesseini haar levensverhaal, waarmee ze je een blik laat werpen in haar samenleving en je van begin tot eind het proces vanuit
haar oogpunt kunt volgen. Een proces waarin het niet zozeer om haar persoonlijke misdaad lijkt te gaan, maar om een politiek machtsspel. Of, zoals de journalist
Raffaele Masto, die haar verhaal op papier heeft gezet, het verwoordde: "Safiya en Tungan Tudu [het dorp waar ze vandaan kwam] groeiden uit tot een politiek
instrument, een factor in het machtsevenwicht in Nigeria."
Verschenen in:
De impressie is geschreven door: Karlijn
Boek gelezen: in mei 2004.
Oorspronkelijke titel: Io, Safiya.
Omhoog naar het overzicht van de boeken op deze plank
De gevangene
Geschreven door Malika Oufkir
De gevangene is een autobiografie over een meisje dat door Koning Muhammed V van Marokko is geadopteerd en bij hem is opgevoed. Als ze 18 is pleegt haar
biologische vader, generaal Ourfkir, een mislukte staatsgreep. Hij werd hiervoor onmiddelijk geëxecuteerd, en zijn vrouw en kinderen, waaronder Malika,
werden gevangengenomen. Het boek beschrijft de 20 lange en afschuwelijke jaren die het gezin in gevangenschap heeft moeten doorbrengen. In het begin werden
ze nog in een verlaten fort vastgehouden, waar ze redelijk te eten kregen en waar ze een paar eigen bezittingen mochten houden. Maar de situatie verslechterde.
De familie werd afgevoerd naar een afgelegen gevangenis in de woestijn, waar ze een decennium in eenzaamheid onder marteling, uithongering en de afwezigheid
van zonlicht leden. Malika's beschrijvingen van de omstandigheden zijn om ijzige rillingen van te krijgen, vooral in vergelijking tot haar vroegere leven
in het paleis. Het is onbegrijpelijk dat Malika, haar moeder en haar broertjes en zusjes zo lang en in zulke erbarmelijke omstandigheden in gevangenschap
hebben moeten leven, alleen omdat ze familie waren van een misdadiger. Het is schokkend dat de gebeurtenissen allemaal echt hebben plaatsgevonden. Een
bijzonder boek om te lezen.
Verschenen in:
De impressie is geschreven door: Karlijn
Boek gelezen: in 2003.
Oorspronkelijke titel: La prisonnière.
Omhoog naar het overzicht van de boeken op deze plank
Het dak van de hemel
Geschreven door Paul Bowles
De beslommeringen van drie Amerikaanse toeristen in de Noord-Afrikaanse woestijn, net na de Tweede Wereldoorlog. Ze reizen van stad naar stad, maar voelen
zich klaarblijkelijk nergens goed in hun element. Ze houden zich vooral met de ongemakken van dit gebied bezig (ergernissen aan slechte hotels, enz.) en
met elkaar (huwelijksproblematiek), en hierdoor blijft er een gapende kloof zitten tussen de twee culturen. Je krijgt zeker een beeld van de verschillende
Marokkaanse woestijnsteden door deze roman, maar het lukt de Amerikanen helaas niet om zich van het toeristische perspectief te verwijderen. Ik begon met
hoge verwachtingen aan Het dak van de hemel - een reis door Marokko! - maar helaas viel het me uiteindelijk tegen.
Verschenen in:
De impressie is geschreven door: Karlijn
Boek gelezen: in januari 2005.
Oorspronkelijke titel: The sheltering sky
Omhoog naar het overzicht van de boeken op deze plank
Ebbenhout
Geschreven door Ryszard Kapuscinski
Ryszard Kapuscinski is een Pool die vele jaren als correspondent in Afrika verbleef, in de periode tussen het begin van de dekolonisatie tot ver in de jaren '90. Hij heeft hierdoor staatsgrepen, hongersnoden en oorlogen van dichtbij meegemaakt, maar hij heeft zich vooral beziggehouden met het Afrika van het gewone volk, waar hij een grote liefde voor heeft. Het grootste deel van de tijd verkeert hij midden tussen de lokale bevolking - niet voor niets heeft het boek als ondertitel Afrikaanse ontmoetingen - en hij vertelt over de tradities, religie en cultuur van deze mensen.
Ebbenhout bestaat uit vele hoofdstukjes, die zich allemaal in een bepaald gebied afspelen en die over bepaalde onderwerpen bespreken, de meest uiteenlopende, van de recente politieke geschiedenis van een land tot eeuwenoude dorpsculturen of droogte en hongersnood. Je merkt dat Ryszard Kapuscinski een perfecte observator is die midden in de samenleving staat. Het boek bestaat voor het grootste deel uit persoonlijke ervaringen die hij met een hele beeldende en associatieve taal beschrijft, wat je Afrika zelf helemaal doet beleven.
Verschenen in:
De impressie is geschreven door: Karlijn
Boek gelezen: in juli 2004.
Oorspronkelijke titel: Heban.
Omhoog naar het overzicht van de boeken op deze plank
Bittereinders
Geschreven door Kurt Lindijer
De Afrika-correspondent van het NRC Handelsblad Kurt Lindijer voelt een sterke verbondenheid met de nomadenvolkeren en heeft een bezoek gebracht aan verschillende daarvan. Enkele zullen ons wel bekend in de oren klinken: de Tuaregs, de Masai en de 'bosjesmannen'. Met de leden ervan praat hij over hun bestaan, hun cultuur en hun positie in het land waartoe ze behoren. De toekomst van de nomaden ziet er niet rooskleurig uit, maar iedereen ervaart dit anders en er
wordt verschillend met die wetenschap omgegaan. Nomaden hebben eigenschappen die hen aan elkaar verbinden, maar, en dat vind ik vooral zo fascinerend en
onthullend aan dit boek, elk volk blijkt een compleet eigen karakter te bezitten en de verscheidenheid blinkt uit.
Kurt Lindijer gaat op bezoek bij de meest gewone mensen en praat in hun omgeving en omstandigheden over de idee?n die ze hebben. Hoewel hij qua sfeerbeschrijvingen Kapuscinski niet kan evenaren, word je als lezer toch voorzien van een heel fijne portie 'werkelijk Afrika' terwijl het nomadenbestaan objectief maar smaakvol naar voren wordt gebracht.
Verschenen in:
De impressie is geschreven door: Karlijn
Omhoog naar het overzicht van de boeken op deze plank
El negro en ik
Geschreven door Frank Westerman
Als 19-jarige jongen kwam Frank Westerman in een museum oog in oog te staan met een opgezette neger, een anonieme curiositeit. De vragen naar diens achtergrond
en geschiedenis lieten de journalist, overigens opgeleid als ontwikkelingswerker, sindsdien niet los. Dit boek is een op natuurlijke wijze geconstrueerd
onderzoek naar de afkomst van de onbekende Afrikaan. Wie heeft hem opgezet en in welke omstandigheden, waar is hij tentoongesteld en vooral waarom? Deze
vragen snijden meteen veel algemenere, extreem interessante kwesties aan over de posities van blanken en zwarten, en zijn daarmee filosofisch ook zo erg
de moeite. Maar droge essayistiek is niet wat je tegemoetkomt bij het openslaan van El negro en ik, verre van dat, want het biedt juist levendige reisreportages,
veel boeiende wetenswaardigheden en een heerlijk vlotte stijl.
Verschenen in:
De impressie is geschreven door: Karlijn
Boek gelezen: in april 2005.
Reageren op besproken boeken? Dat kan via de Bibliobus
Je staat nu in een van de leeszalen van de Bibliotheek die gevestigd is op het Literaplein.
Je kunt terugwandelen naar de Agora, het centrale plein van FILOGOPOLIS, of vraag de weg in het Tourist Office.
Copyright © FILOGOPOLIS