Het ontstaan van de Avenida Huidobro
Toen ik vorig jaar voor een half jaar naar Spanje vertrok, had ik de opdracht meegekregen een onderwerp voor mijn afstudeerscriptie te zoeken. Van meet af aan stond het voor mij al vast dat het een literaire vertaling zou worden, uit het Spaans naar het Nederlands. De omgekeerde vertaalrichting, vanuit de moedertaal naar een vreemde doeltaal - in mijn studie dus dus Frans of Spaans -, heb ik nooit als een volwaardig alternatief beschouwd, vooral niet daar het om literatuur ging. Inderdaad, in dit laatste geval zou het doorgronden van een brontekst in het Nederlands waarschijnlijk veel minder inspanning kosten dan wanneer die in een andere taal geschreven is, maar met een interpretatie alleen, hoe vergaand en gelaagd ze ook is, ben je een gedreven lezer en nog geen vertaler. Wie vertaalt moet de tekst "hertalen" ofte wel, nog problematischer, herschrijven. En hier verrijzen allengs de muren die de vertaler die uit zijn moedertaal vertrekt, nooit zal kunnen slechten; hij schrijft, leest, spreekt die vreemde doeltaal veelal correct en met souplesse, kortom hij beheerst haar, en toch ervaart hij dat die exotische woorden niet uit zijn vingers maar uit zijn geheugen stromen. Een taal kennen is bijlange na niet voldoende om literatuur te kunnen herscheppen: niet zozeer omdat literatuur het allerhoogste taalniveau zou vertegenwoordigen, zoals vaak wordt beweerd, maar wel omdat het meest geraffineerde literaire spel geen enkel van de overige taalniveau onberoerd laat. Wie pretendeert al deze registers in een vreemde taal blindelings te kunnen bespelen, moet ofwel perfect tweetalig zijn - en dan is het adjectief "vreemd" misplaatst - ofwel erg naïef en geen benul hebben van de talige heterogeniteit.
Bijgevolg nam ik mij voor een onbekende Spaanstalige auteur dankzij een vertaling aan het Vlaamse en Nederlandse lezerspubliek voor te stellen. Geruime tijd heeft het ernaar uitgezien dat dit de uit Valencia afkomstige Max Aub zou worden; wie zijn levensverhaal leest begrijpt dat hij hier te maken heeft met een kroongetuige van de drieste twintigste eeuw: de Spaanse Burgeroorlog, concentratiekampen, ballingschap, Aub kreeg het allemaal te verduren. Hij schreef ondermeer een belangwekkende triologie over de burgeroorlog, maar daar wrong nu juist het schoentje. Een volledige roman vertalen was voor een scriptie een al te ambitieuze onderneming, en ik kon me weliswaar beperken tot een aantal kortere verhalen, maar die bleken toch dikwijls aan zeggingskracht in te boeten in vergelijking met zijn langere teksten.
Ondertussen volgde ik in Alicante een college Latijns-Amerikaanse Literatuur bij prof. Remedios Mataix, waarin ze twee baanbrekende dichtbundels uit de Vanguardia (avant-garde, Modernisme) heel uitvoerig besprak: Vallejo's Trilce en Huidobro's Altazor. Mijn kennismaking met beide werken verliep aanvankelijk moeizaam, vooral bij het ultra-hermetische Trilce, maar was daarom ook een des te ingrijpender ervaring. Nooit zag ik de taal dermate berooid en uitgekleed. Mede dankzij Bart Vonck's mooie bloemlezing van Vallejo's poëzie en het prachtige essay dat Vonck hiervoor als inleiding schreef, vond ik geleidelijk aan een pad tussen de smeulende ruïnes die Vallejo's zegging vormen. Daarentegen moest ik tot mijn niet geringe verbazing constateren dat mij in Huidobro's geval geen hulpvaardige vertaling wachtte, eenvoudigweg omdat die niet bestond! Later ontdekte ik per toeval dat, jawel, Cees Nooteboom ooit enkele losse gedichten van Huidobro heeft vertaald die in Avenue zijn verschenen (wellicht nog een indicatie te meer dat het niet om de eerste de beste gaat). Voor het overige heerste er in onze contreien een oorverdovend stilzwijgen omtrent deze Chileen. Toen ik echter prof. Mataix hierover vertelde, luidde haar laconieke antwoord: "Waarom vertaal jij Altazor dan niet?"
Je wandelt nu over de Avenida Huidobro die uitkomt op het Literaplein.
Wandel terug naar de Agora, het centrale plein van FILOGOPOLIS.
Lees het laatste nieuws in onze stadskrant, de Logos.
Vraag de weg in het Tourist Office.
Copyright © FILOGOPOLIS