Waarom Nietzsche? - Interview met Philippe Lepers
Piet: Doorheen je werk meen ik een almaar groeiend ongenoegen te bespeuren ten opzichte van het geloof in een logisch verklaarbare wereld. We moeten de ambivalentie van de mythologische Tiresias-figuur bezitten, willen we de complexiteit van de werkelijkheid kunnen bevatten, klinkt het in De blik van de blinde (2003). Of nog explicieter, in het Voorwoord bij Genie vs. God schrijf je:"Dat ik mezelf soms als een 'voormalig bioloog' presenteerde, betekende dat ik geen geloof meer hechtte aan een logisch inzichtelijk te maken bestaan." (p. 9) Vanwaar die evolutie in je denken?
Philippe Lepers: Ja, dat is toch altijd die soort van dubbelheid: je probeert wel op de een of andere manier verstandelijk vat te krijgen op het leven en de werkelijkheid, en dan word je toch geconfronteerd met het feit dat een belangrijk deel ervan aan je ontsnapt. Het is nooit helemaal voorspelbaar of volledig rationeel op te helderen. In die zin is het dus niet in een perfecte logica te gieten. Maar tegelijk blijf je het toch proberen, en daarin schuilt nu juist het probleem, en de grote tegenstelling die je ook bij Nietzsche aantreft. Zo ben ik momenteel al zijn teksten aan het herlezen, waarbij ik me hoofdzakelijk concentreer op die spanning tussen enerzijds die zoektocht naar de waarheid en anderzijds het besef dat het weer droombeelden zijn die we tijdens zo'n zoektocht creëren. Vanuit zijn scepticisme en een drang naar waarachtigheid wil Nietzsche bepaalde vaststaande overtuigingen niet zomaar aanvaarden, maar tegelijkertijd lees je bij hem heel vaak uitspraken als "We kunnen onmogelijk bestaan zonder illusies".
Piet: Hoe ben je er precies toegekomen die antwoorden, of wellicht die vragen, bij Nietzsche te gaan zoeken?
Philippe Lepers: Het is niet zo makkelijk dat helemaal te reconstrueren. Wat ik me wel herinner is dat ik het lezen van Menselijk, al te menselijk bijzonder openbarend vond. Dat boek werkte echt enorm stimulerend. Ik had nog maar weinig aforistische werken gelezen en bovendien hadden we binnen onze opleiding Nietzsche nooit uitgebreid bestudeerd. Toen ik echter dat boek las, lag daar plots een nieuw soort denken voor mij open: een denken dat niet zozeer nieuwe informatie biedt, als wel aanspoort tot kritische reflectie.
Hierdoor ontdekte ik tevens dat Nietzsche met zijn kritiek op het christendom een visie aansneed, waarvan men tot op vandaag nog steeds te weinig doordrongen is. Wie zich tegenwoordig tegen het christendom uitspreekt, zal dat misschien doen vanuit een afwijzende houding ten opzichte van de Kerk, maar in hoofdzaak omdat de stellingen die het christendom verkondigt, naar zijn of haar mening, nu eenmaal niet waar zijn. Anderzijds blijven diezelfde mensen zich dan wel aan de christelijke moraal vastklampen. Ondanks hun ongelovigheid zweren ze bij christelijke waarden, als medelijden en naastenliefde, waardoor ze vaak christelijker zijn dan ze zelf denken. Wel, het is precies dit waardensysteem dat Nietzsche radicaal in vraag stelt en als iets "laags" bestempelt. Hij is dus in de eerste plaats niet op zoek naar de waarheid achter het christendom, maar wel naar de waarde ervan, en in die zin vond ik zijn kritiek ook veel relevanter en intrigerender dan de klassieke vraag of, wat het christendom beweert waar is of niet. Dit is ook de reden waarom het mij overigens veel boeiender leek om vanuit Nietzsches standpunt kritisch over het christendom te gaan nadenken dan vanuit dat van Marx of Freud bijvoorbeeld.
Dit is het eerste deel van het interview met Philippe Lepers. Je kunt terugkeren naar de inhoudsopgave voor een overzicht van de vijf blokken waarin het is opgedeeld.
Piet praat met Philippe Lepers op het parkbankje van Nietzsche in het Filosofiepark.
Wandel terug naar de Agora, het centrale plein van FILOGOPOLIS.
Lees het laatste nieuws in onze stadskrant, de Logos.
Vraag de weg in het Tourist Office.
Copyright © FILOGOPOLIS